اگر عرف درک کند حقی که شارع جعل کرده مانند سایر حقوق قابل نقل بوده، میتوان با تمسک به عمومات قابلیت نقل را اثبات کرد؛ زیرا بدین معناست که شارع حقی نظیر حقوقی که عقلاء در میان خود دارند جعل کرده و همان احکام و آثار را دارد ...
بعد از اینکه میدانیم شارع بعضی از قابلیات عرفیه را نپذیرفته است، اگر بخواهیم در موارد شک که آیا شارع قابلیتی را پذیرفته یا خیر، به این عمومات تمسک کنیم، تمسک به عام در شبههی مصداقیهی مخصص خواهد شد، در حالی که تمسک ....
سید خویی قدس سره عدم جواز تمسک به عام برای اثبات جواز تکلیفی غنا را مسلّم و مفروغٌ عنه گرفتند، در حالی که عدهای از فقهاء در موارد مشابه با تمسک به عمومات، بالملازمه جواز تکلیفی حکم دیگر را اثبات کردهاند. مثلاً مرحوم آخوند ...
ممکن است شارع عقدی را از عموم خارج کرده و بیان کند وفای به آن لازم نیست، اما این باعث نمیشود در موارد شک در اخراج فردی از افراد عقد بعد از فحص و عدم ظفر به مخصص و مقید کسی نتواند به عموم تمسک کند، و اگر در چنین فرضی با تمسک ...
سید یزدی قدس سره میفرماید: اگر بعد از احراز اینکه حقی عرفاً قابلیت نقل داشت، شک کنیم این نقل مورد امضاء شارع قرار گرفته یا نه، با تمسک به عمومات میتوانیم اثبات کنیم مورد امضاء قرار گرفته و شرعاً نیز قابلیت نقل دارد؛ مثلاً در حق تحجیر ...
بعد از احراز اینکه اعتباری به نحو حق است، اگر شک شود از حقوقی است که قابل اسقاط و نقل و انتقال است یا حق محض است که قابلیت فعلی اسقاط و نقل و انتقال را ندارد؟ مرجع، اطلاق دلیل حق است که با تمسک به اطلاق میتوان گفت حتی بعد از ...
ملک وقتی به چیزی تعلق میگیرد آن شیء به تمام هویتش متعلق به مالک میشود؛ یعنی هم اصل وجود و هم تقلبات در آن ـ چه تکوینی و چه اعتباری ـ متعلق به مالک است و هیچ استثنائی [الا ما خرج بالدلیل] ندارد. به خلاف تعلق حق به فعل یا شیء که ...
معنای لغوی حق ترکیبی از ثبوت و اولویت است. مُدرِک ثبوت و اولویت [برای متعلق حق] گاهی عقل نظری است؛ مانند (ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ) که عقل نظری درک میکند خداوند ثابت و ضروری است و گاهی عقل عملی است؛ مانند ...
فهم عرف و ارتکاز عقلاء آن است که گرچه مواردِ حق ممیزاتی دارد، ولی معنای مشترکی نیز در تمام موارد اطلاق حق، وجود دارد که این معنای مشترک (حق) به منزلۀ جنس در مفاهیم ماهوی است و ممیزاتِ موارد به منزلۀ فصل آن محسوب میشود، مانند مفهوم ...
محقّق اصفهانی قدس سره طبق مبنای خود که ملکیّت را مقتبس از مقولۀ اضافه میداند میفرماید: حق نمیتواند مرتبۀ ضعیف ملک باشد؛ زیرا مقولۀ اضافه بالذات قابلیت اشتداد و تضعّف ندارد؛ چون اضافه دائر بین وجود و عدم است؛ مثلاً در مورد ...
سید یزدی قدس سره نیز در حاشیه بر مکاسب میفرماید: «الحق نوعٌ من السلطنة» گرچه ایشان مرتبهی ضعیفی از ملک نیز قائل است؛ یعنی در حقیقت قول سوم را انتخاب کرده که دو نظریه را با هم جمع کرده است، کما اینکه محقّق نائینی رحمه الله نیز هر ...
ملک مفهومی اعتباری است که یا مقتبس از دو مقولۀ اضافه و کیف نفسانی قدرت است و یا مقتبس از ملکیت حقیقی یا تکوینی به نحوی که مملوک به تمام معنا و هویت متعلق به مالک بوده و مالک نسبت به آن مطلق العنان میباشد و اگر احیاناً در جایی ...