جایگاه امید به آینده در اسلام

بیانات

آیت الله سیّد محمّد‌رضا مدرّسی طباطبایی یزدی دام ظلّه

جایگاه امید به آینده در اسلام

نیمهٔ شعبان ۱۴۴۷ (۱۴۰۴/۱۱/۱۵)

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله ربّ العالمین و صلّی الله علی محمّد و آله الطاهرین و لاسیّما بقیّه الله فی الأرضین أرواحنا فداه و عجّل الله تعالی فرجه الشریف و لعنه الله علی أعدائهم أجمعین

جایگاه امید و خوش‌بینی نسبت به آینده در تفکّر اسلام

با تبریک ولادت آخرین ذخیرۀ الهی و منجی عالَم بشریّت، کسی که به برکت او آسمان و زمین پابرجاست و خدای متعال به دست او زمین را پر از عدل و داد خواهد کرد و امیدواریم هرچه زودتر این وعدۀ حتمی الهی محقّق شود، چند کلمه‌ای را بیان می‌کنم.

امیدواری و خوش‌بینی در همهٔ امور و در هر شرایط

اساس اسلام بر امید، رحمت و خوش‌بینی است. تفکّری که اسلام به ما یاد می‌دهد، آن است که در هر حالی، چه در امور دینی، چه در امور دنیایی، چه امور شخصی و چه امور اجتماعی، خوش‌بین باشیم، البتّه در حدّی که مغرور هم نشویم.

۱) امید در امور دنیوی

خداوند متعال در آیات متعدّدی از قرآن کریم صریحاً یا ضمناً و التزاماً دستور می‌دهد در هر شرایطی که هستید، حتّی در اموری که به‌حسب ظاهر مربوط به دنیاست و چندان مربوط به دین نیست ـ گرچه به دید دیگری ممکن است دینی نیز باشد ـ هرگز از رحمت خدا ناامید و مأیوس نباشید.

برای نمونه، وقتی به جناب ابراهیم علیه و علی نبیّنا و آله السلام در بزرگسالی، فرشتگان بشارت فرزند دادند، حضرت ابراهیم گفت: «من با این سنّ و سال چگونه فرزند داشته باشم؟!» به جناب ابراهیم علیه و علی نبیّنا و آله السلام گفتند:

لا تَکُنْ مِنَ الْقانِطینَ؛

از نومیدان مباش!

البتّه حضرت ابراهیم این مطلب را می‌دانست که فرمود:

وَ مَنْ یَقْنَطُ مِنْ رَحْمَهِ رَبِّهِ إِلَّا الضَّالُّونَ؛

و چه کسى جز گمراهان از رحمت پروردگارش نومید مى‏شود؟!

۲) امید در امور دینی

دربارهٔ امید در امور دینی و اطاعت و عصیان الهی، خداوند متعال می‌فرماید:

یا عِبادِیَ الَّذینَ أَسْرَفُوا عَلىٰ‏ أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَهِ اللهِ إِنَّ اللهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمیعاً؛

اى بندگان من که بر خویشتن زیاده‏روى روا داشته‏اید! از رحمت خدا نومید مشوید که خدا همهٔ گناهان را مى‏آمرزد.

یا وقتی پسران حضرت یعقوب علی نبیّنا و آله و علیه السلام به مصر رفتند و برگشتند و برادرِ یوسف را از دست دادند، جناب یعقوب به ایشان فرمود:

لا تَیْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللهِ إِنَّهُ لا یَیْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْکافِرُونَ؛

از رحمت خدا نومید مباشید؛ زیرا جز گروه کافران کسى از رحمت خدا نومید نمى‌شود.

این اساس بینش اسلامی است.

۳) امید در امور اجتماعی و جهانی

حتّی در‌رابطه‌با مسائل اجتماعی و عاقبت نظام عالَم نیز باید به آینده امید داشت. خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید:

إِنَّ الْأَرْضَ لِلهِ یُورِثُها مَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ الْعاقِبَهُ لِلْمُتَّقینَ؛

زمین از آنِ خداست. آن را به هر‌که از بندگانش بخواهد، به ارث مى‏دهد و عاقبت براى پرهیزکاران است.

یا در جای دیگر می‌فرماید:

وَ لَقَدْ کَتَبْنا فِی الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُها عِبادِیَ الصَّالِحُونَ؛

و در‌حقیقت در زبور پس از ذکر نوشتیم که زمین را بندگان شایستهٔ ما به ارث خواهند برد.

سرنوشت نهایی جهان، در دست صالحان و نیکان

 آری، سرنوشت نهایی اجتماعات بشری و نظام حاکم بر بشر به دست صالحان است. این دیدگاه اسلام است.

یا وقتی جزئی‌تر می‌نگریم، می‌بینیم خدا در‌مورد پیامبر اکرم (ص) و دین اسلام می‌فرماید:

هُوَ الَّذی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدىٰ وَ دینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَى الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ؛

او کسى است که پیامبرش را با هدایت و دین حق فرستاد تا آن را بر هر‌چه دین است، پیروز گرداند، هر‌چند مشرکان خوش نداشته باشند.

در روایتی، تعبیر بسیار جالبی در‌این‌زمینه آمده است. امیرالمؤمنین علیه السّلام دنیا را در‌رابطه‌با خودشان و اهل‌بیت علیهم السّلام چنین تشبیه می‌فرمایند:

لَتَعْطِفَنَّ‏ الدُّنْیَا عَلَیْنَا بَعْدَ شِمَاسِهَا عَطْفَ الضَّرُوسِ عَلَى وَلَدِهَا؛

دنیا پس از چموشى و سرکشى به ما باز گردد و مهربانى کند؛ همچون مادّه‌شتر بدخو که به فرزند خویش باز مى‏گردد و مهربانی می‌کند.

سپس حضرت این آیه را تلاوت فرمودند:

وَ نُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّهً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِینَ؛

و خواستیم بر کسانى که در آن سرزمین فرو‌دست شده بودند، منّت نهیم و آنان را پیشوایان [مردم] گردانیم و ایشان را وارث [زمین] کنیم.

یعنی دنیایی که اکنون این‌چنین در برابر ما چموشی و لگدپرانی می‌کند، در‌نهایت چنان تسلیم و رام می‌شود؛ مانند شتر مادّه‌ای که به هیچ‌کس دیگر تمکین نمی‌کند، جز اینکه به فرزندش شیر بدهد؛ یعنی دنیا چنین در اختیار صالحان و در رأس آن‌ها ائمّهٔ هدی علیهم السّلام قرار می‌گیرد. این قانون قطعی اسلامی است.

امید به پیروزی و گشایش در همهٔ مقاطع

البتّه در هر مقطعی نیز باید این امید به آینده را داشته باشیم. بله، یک پیروزی و گشایش نهایی در پایان کار رخ خواهد داد و آن وقتی است که دیگر همهٔ عالَم بدون استثنا تسلیم باشند. ولی در مقاطع کوچک‌تر نیز پیروزی و گشایش جزئی وجود دارد و هر‌کس در زندگی‌اش باید نسبت به آینده امید و روحیه داشته باشد.

خداوند متعال با قاطعیّت تمام در آیهٔ ۵۵ سورهٔ نور می‌فرماید:

وَعَدَ اللهُ الَّذینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِی الْأَرْضِ کَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذینَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ لَیُمَکِّنَنَّ لَهُمْ دینَهُمُ الَّذِی ارْتَضىٰ لَهُمْ وَ لَیُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً یَعْبُدُونَنی‏ لا یُشْرِکُونَ بی‏ شَیْئاً وَ مَنْ کَفَرَ بَعْدَ ذٰلِکَ فَأُولٰئِکَ هُمُ الْفاسِقُونَ‏؛

خدا به کسانى از شما که ایمان آورده و کارهاى شایسته کرده‏اند، وعده داده است که حتماً آنان را در این سرزمین جانشین قرار دهد ـ همان‌گونه که کسانى را که پیش از آنان بودند، جانشین قرار داد ـ و آن دینى را که برایشان پسندیده است، به سودشان مستقر کند و بیمشان را به ایمنى مبدّل گرداند [تا] مرا عبادت کنند و چیزى را با من شریک نگردانند و هر‌کس پس از آن کفر ورزد، آنان‌اند که نافرمان‌اند.

این یک وعدۀ قطعی و تخلّف‌ناپذیر الهی است. Pإِنَّ اللهَ لا یُخْلِفُ الْمیعادَO؛ «قطعاً خدا از وعدهٔ [خود] تخلّف نمى‏کند.»

دلتنگی و ناامیدی، از چیزهایی است که اسلام به‌شدّت با آن برخورد کرده و روایات متعدّد در مذمّت آن وارد شده است؛ ازجمله:

الْکَبَائِرُ: الْقُنُوطُ مِنْ‏ رَحْمَهِ اللَّهِ‏ وَ الْیَأْسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ وَ…؛

گناهان کبیره، نومیدى از رحمت خدا و یأس از مرحمت او و… است.

إِیَّاکَ وَ الْکَسَلَ وَ الضَّجَرَ فَإِنَّهُمَا مِفْتَاحُ کُلِّ شَرٍّ؛

از تنبلى و دلتنگی بپرهیز که این دو کلید هر بدى باشند.

امام زمان (عج)، بزرگ‌ترین امید و خوش‌بینی ما به آیندهٔ جهان

ما در مقیاس کلّی، بزرگ‌ترین خوش‌بینی را داریم که خداوند متعال کسی را برای سرنوشت نهایی عالَم ذخیره کرده که عدالت محض است. دقیقاً هم می‌دانیم کیست؛ زیرا در روایات خصوصیّاتش کاملاً بیان شده است؛ ازجمله آمده که فرزند پیغمبر (ص)، فرزند فاطمهٔ زهرا علیها السّلام و دوازدهمین امام از اهل‌بیت علیهم السّلام است.

روایات فراوان اهل‌سنّت دربارهٔ امامان دوازده‌گانه و مهدی موعود

جالب آنکه در روایاتی که اهل‌سنّت نقل کرده‌اند، نیز آمده است:

مَنْ‏ مَاتَ‏ بِغَیْرِ إِمَامٍ‏ مَاتَ‏ مِیتَهً جَاهِلِیَّهً؛

کسی که بدون امام بمیرد، به مرگ جاهلیّت مرده است.

یعنی هر انسانی ـ بلکه فراتر از انسان، هر موجود آگاهی ـ بدون امام بمیرد، در حال کفر مرده است. این روایت را فقط شیعه نقل نکرده، بلکه اهل‌سنّت نیز متعدّد نقل کرده‌ و حتّی از معاویه عین عبارت مذکور را نقل کرده‌ و علمایشان در کتاب‌های کلامی‌شان نوشته‌اند که این جزء قطعیّات است که هیچ‌وقت جامعهٔ مسلمانان نمی‌تواند بدون امام باشد.

از‌این‌رو یکی از مسائلی که می‌توان از آن‌ها پرسید، این است که: امروز امام زمان شما کیست؟! خودشان «امام» را تعریف کرده‌اند که کسی است که جانشین پیامبر (ص) باشد و همهٔ اختیارات و ویژگی‌های حکومتی پیامبر (ص) را داشته باشد. ما می‌گوییم: غیر از امام شیعه، امام زمان شما کیست و کجاست؟! آیا فلان شخص ظالم، شراب‌خوار، فاسق و فاجر امام شماست؟! خودشان هم چنین چیزی را مدّعی نیستند. پس باید پاسخ دهند که امام زمانشان چه کسی است؟!

حتّی در کتب صحاح اهل‌تسنّن آمده است:

لا یَزالُ هذَا الأمْرُ فی قُرَیشٍ ما بَقِیَ مِنَ النّاسِ إثنانِ؛

مادام‌که از مردم دو نفر باقی باشند، این امر (خلافت) در قریش خواهد بود.

یعنی امر خلافت و امامت تمام‌شدنی نیست و حتّی اگر دو نفر در این عالَم وجود داشته باشند، یکی از آن‌ها باید امام باشد. پس این فقط دیدگاه شیعه نیست.

مهدی (عج) از اهل‌بیت علیهم السّلام و از فرزندان فاطمه علیها السّلام است

حتّی روایت‌های عجیبی در‌این‌زمینه در کتاب‌های اهل‌تسنّن نقل شده است؛ ازجمله روایتی نقل کرده‌اند که با این الفاظ در کتاب‌های ما نیست، امّا در کتاب‌های معتبر اهل‌سنّت همچون المعجم الأوسط طبرانی (از مهم‌ترین دانشمندان اهل‌سنّت) آمده است:

نقل کرده‌اند که (بعد از آنکه این امر برای مردم زمان پیامبر (ص) مسلّم بود و همهٔ آن‌ها می‌دانستند که پیامبر (ص) به فردی به نام «مهدی» بشارت داده‌اند که: یَمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطاً وَعَدْلاً، کَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَظُلْماً؛ زمین را پر از عدل و داد می‌کند؛ آن‌چنان‌که پر از ظلم و ستم شده است) امیرالمؤمنین علیه السّلام خدمت پیامبر (ص) عرض کردند:

أَ مِنَّا الْمَهْدِیُّ أَمْ مِنْ غَیْرِنَا؟

آیا مهدی از ما (اهل‌بیت) است یا از غیر ماست؟

پیامبر (ص) در پاسخ چنین فرمودند:

بِنَا یَخْتِمُ اللَّهُ کَمَا بِنَا فَتَحَ؛

همان‌گونه که خدا به ما آغاز کرد، به ما هم پایان می‌برد.

این روایت بسیار پرمعناست. اوّلاً می‌فرماید: خداوند به اهل‌بیت علیهم السّلام آغاز کرد؛ یعنی همان مطلبی که از رسول ‌خدا (ص) نقل شده است: «أَوَّلُ‏ مَا خَلَقَ‏ اللَّهُ‏ نُورِی‏». و ثانیاً می‌فرماید: به اهل‌بیت علیهم السّلام هم پایان می‌برد؛ یعنی مهدی موعود از اهل‌بیت علیهم السّلام است. این نکتهٔ عجیبی است.

باز خود اهل‌تسنّن در کتاب‌هایشان نقل کرده‌اند:

الْمَهْدِیُّ مِنْ وَلَدِ فَاطِمَهَ؛

مهدی از فرزندان فاطمه است.

و ده‌ها شواهد دیگر که در‌این‌زمینه وجود دارد.

امید به آینده در سطح کلان و خُرد، مایهٔ حیات جامعهٔ شیعه

ببینید ما چه امیدی داریم! این یک امید در سطح کلّی و کلان است.

در سطح جزئی نیز چنین است و ما هرگز نباید ناامید باشیم. در روایتی از علیّ بن یقطین نقل شده که امام کاظم علیه السّلام فرمودند:

الشِّیعَهُ تُرَبَّى بِالْأَمَانِیِّ…؛

شیعه با آرزوها تربیت مى‏شود.

یعنی شیعه همیشه با امید زنده است. همین نکتهٔ اساسی است که جامعهٔ شیعه را زنده نگه داشته و هر‌کس را که روح امید در جانش باشد ـ چه در زندگی فردی، چه زندگی خانوادگی، چه زندگی جمعی و نیز زندگی عقیدتی ـ زنده نگه ‌می‌دارد.

بزرگ‌ترین برنامهٔ تبلیغاتی امروز دشمن: پمپاژ ناامیدی به جامعه

دشمنان نیز به این نکته پی برده‌اند. بدین‌جهت بزرگ‌ترین برنامه‌های تبلیغاتی دشمنان در این زمان آن است که ناامیدی را به جامعهٔ ما خصوصاً جوانان و نوجوانان پمپاژ کنند:

کشور ما را جهنّمی، سوزان، سخت و بی‌آینده در ذهن فرزندان ما مجسّم کنند و کشورهای دیگر را که بدتر از هر جهنّمی است، بهشت جلوه دهند! و مردم را از خودشان، کشورشان و نظامشان ناامید کنند و به سراب و بلکه بدتر از سراب امیدوار نمایند!

سراب ظاهرش آب است، ولی انسان می‌رود و می‌بیند آب نیست. امّا بدتر از آن این است که برود ببیند نه‌تنها آب نیست، بلکه آتش سوزان است. دشمنان همواره سعی می‌کنند جامعهٔ ما را در چنین التهابی نگه دارند.

تبیین درست مفاهیم اسلامی و شرایط داخلی و خارجی، برای خنثی‌سازی ترفند دشمن

ما باید با تبیین مفاهیم درست و اساسی اسلامی و همچنین با تبیین‌های درست از شرایط جامعهٔ ما و شرایط بیرونی، ترفند دشمن را خنثی کنیم و بلکه در برابر او حالت تهاجم داشته باشیم.

امروزه دنیای کفر غربی و استکبار جهانی، تمام توانش را برای مقابله با ایران گذاشته است. ببینید آمریکا و اروپا چگونه یکدیگر را می‌جوند و گاز می‌گیرند! امّا وقتی به ایران می‌رسند، این کفتارها و گرگ‌ها با هم متّحد می‌شوند و یکپارچه در مقابل ایران قرار می‌گیرند! خیلی عجیب است!

الحمدللّه خداوند متعال به شما مردم ایران و رهبری و نظام اسلامی قدرتی داده که در برابر این‌همه کفتار و گرگ هار با‌صلابت ایستادید. این کار ساده‌ای نیست. صد سال دیگر که بیایند و این شرایط را از‌لحاظ تاریخی تحلیل کنند، آن‌وقت خواهند فهمید که انرژی و قدرتی که این ملّت از اسلام، قرآن، تشیّع و ولایت فقیه گرفته و آن دلدادگی به اهل‌بیت علیهم السّلام، امید به آیندۀ جهان و اعتقادی که به امام زمان (عج) دارد، چگونه آن‌ها را در برابر این‌همه توطئه فراگیر از چپ و راست، و بالا و پایین مقاوم کرده است. این‌ها همه به برکتِ این اعتقاد صحیح است.

پاداش شهید برای منتظر واقعی

در روایت جالبی امیرالمؤمنین علیه السّلام می‌فرمایند:

الْمُنْتَظِرُ لِأَمْرِنَا کَالْمُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ؛

کسی که در انتظار امر (فرج) ما باشد، همچون کسی است که در راه خدا در خون خود دست و پا می‌زند.

اگر انتظار واقعی برای فرج داشته باشیم، مانند آن است که شهید شویم. امیدواریم خداوند متعال ما را از منتظران واقعی حضرتش قرار دهد و از آن روح بزرگ و جان هستی، رشحه‌هایی را نیز نصیب یک‌یک ما بفرماید.

خدایا! به حقّ محمّد (ص) و آل‌محمّد علیهم السّلام، ظهور امام زمان ما را هرچه زودتر مقرّر بفرما. ما را از یاوران خالص حضرتش قرار بده. بین ما و اهل‌بیت علیهم السّلام و قرآن، لحظه‌ای جدایی مینداز. شهدای ما، اموات این جمع و اموات مؤمنان را با شهدای کربلا محشور بفرما. خدمتگزاران به اسلام و مسلمانان، به‌ویژه مقام معظّم رهبری را در کمال عافیت و سداد قرار بده. شرّ دشمنان، به‌ویژه آمریکا و رژیم صهیونی را برطرف بفرما. دشمنان اسلام، قرآن و امام زمان (عج) را نابود بفرما. باران رحمتت را به‌اندازهٔ کافی و وافی بر ما نازل بفرما. همهٔ مشکلات کشور را برطرف بفرما و عاقبت همهٔ ما را ختم به خیر بگردان.

و السلام علیکم و رحمه اللّه و برکاته