آفت زیاده گویی؛ از فزونی سخن تا لغزش کلام

بیانات آیت الله سیّد محمّد‌رضا مدرّسی طباطبایی یزدی دام ظلّه

درس اخلاق، سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵

جلسهٔ دوم (۱۴۰۴/۰۶/۳۱)

مذمّت زیاده‌گویی و پرحرفی

در شرح و توضیح کلام امیرالمؤمنین علی علیه السّلام در نامه‌ای که به فرزند دلبندشان نوشتند، به اینجا رسیدیم که حضرت می‌فرمایند:

مَنْ أَکْثَرَ أَهْجَرَ؛

کسی که زیاد حرف بزند، هذیان می‌گوید.

معلوم است که انسان یک ظرفیّت محدود دارد. اگر نابغه‌ترین افراد عالم را نگاه کنید که در حفظ و فهم، سرآمد همه هستند، وقتی زیاد حرف بزنند و در هر زمینه بخواهند اظهارنظر کنند، خطا می‌کنند. زیاد حرف زدن برای  کسی خوب است که بر خودش مسلّط است و آنچه را می‌داند و صلاح است، به زبان می‌آورد.

در این قضایای اجتماعی که واقع می‌شود، بعضی‌ افراد گویی محیط به کلّ عالم هستند و می‌پندارند درمورد هر چیزی در هر جای دنیا و کشور که واقع می‌شود، باید اظهارنظر کنند و موضع بگیرند! به آن‌ها باید گفت: مگر شما چه اخبار و اطّلاعاتی دراین‌زمینه دارید که قابل اعتماد باشد؟! یا بعضی‌ افراد در هر مجلسی که می‌نشینند، متکلّم وحده می‌شوند و در هر زمینه‌ای که صحبت به میان بیاید، اظهارنظر می‌کنند و کلامی از آن‌ها صادر می‌شود! درحالی‌که امیرالمومنین علیه السّلام می‌فرمایند: «مَنْ أَکْثَرَ أَهْجَر؛ کسی که زیاد حرف بزند، هذیان می‌گوید».

زیاده‌گویان، مبغوض‌ترین افراد نزد پیامبر (ص)

یک روایت جالب نیز نزدیک به همین مضمون از رسول اکرم (ص) نقل شده که فرمودند:

أَلَا أُخْبِرُکُمْ بِأَبْغَضِکُمْ‏ إِلَیَّ وَ أَبْعَدِکُمْ مِنِّی مَجالسَ یَوْمَ الْقِیَامَهِ؛‏

آیا به شما خبر ندهم که چه‌کسی نزد من از همه مبغوض‌تر است و چه‌کسی مکان و جایگاهش در روز قیامت از من دورتر است؟

سپس فرمودند:

الثَّرْثَارُونَ الْمُتَفَیْهِقُونَ؛

زیاده‌گویان پرحرف!

«ثَرْثَارُون» یعنی چشمه‌ها و استخرهای پرآبی که فراوان و واسع هستند. «مُتَفَیهقُون» از «فهق الغدیر» گرفته شده؛ یعنی آبگیر و تالابی که سرریز می‌شود. مراد انسان‌هایی‌ هستند که دائماً سرریز دارند و هرجا هستند، زبانشان ریزش کلام دارد و قید و بندی ندارد. حضرت درمورد این‌گونه افراد می‌فرمایند: این‌ها کسانی هستند که نزد من مبغوض‌ترین افراد هستند و در روز قیامت از لحاظ جایگاه، نسبت به من دورترین افرادند.

سخن زیاد، موجب اشتباه زیاد

در روایتی از امام صادق علیه السّلام نقل شده است:

مَنْ‏ کَثُرَ کَلَامُهُ‏ کَثُرَ سَقَطُهُ؛

کسی که سخنش زیاد باشد، اشتباهش نیز زیاد خواهد بود.

بنابراین انسان باید دقّت کند که کلامش بجا، درست و به اندازه‌ای  که می‌داند، باشد، وگرنه بی‌حساب‌و‌کتاب حرف زدن، هنر نیست. شاعر می‌گوید:

لاف از سخن چو دُرّ توان

آن خشت بود که پُر توان زد

خداوند متعال همۀ ما را در راه خودش موفّق و از هر خطایی مصون بدارد.

و السلام علیکم و رحمه اللّه و برکاته