انفاق فرصتی برای سبک بار بودن در آخرت

بیانات

آیت الله سیّد محمّد‌رضا مدرّسی طباطبایی یزدی ظلّه

درس اخلاق، سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴

جلسهٔ پنجم (۱۴۰۳/۰۷/۳۰)

انفاق، فرصتی برای سبک‌بار بودن در آخرت

در بخشی از وصیّت امیرالمؤمنین علیه السّلام به فرزندشان که در جلسات قبل خواندیم، حضرت فرمودند: مسیری طولانی در پیش داری و چاره‌ای از توشه برداشتن برای این مسیر طولانی نداری. بار سنگین همراه خود در این مسیر برندار، که هرچه بیشتر برداری، سنگینی آن وبال تو خواهد بود.

سپس حضرت در ادامه می‌فرمایند:

وَ إِذَا وَجَدْتَ مِنْ أَهْلِ الْفَاقَهِ مَنْ یَحْمِلُ لَکَ زَادَکَ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَهِ فَیُوَافِیکَ بِهِ غَداً حَیْثُ تَحْتَاجُ إِلَیْهِ فَاغْتَنِمْهُ وَ حَمِّلْهُ إِیَّاهُ وَ أَکْثِرْ مِنْ تَزْوِیدِهِ وَ أَنْتَ قَادِرٌ عَلَیْهِ فَلَعَلَّکَ تَطْلُبُهُ فَلَا تَجِدُهُ‏؛

و هرگاه از اهل فقر و نیاز کسی را یافتی که زاد تو را برایت بیاورد و در روز قیامت تحویلت دهد، آن را غنیمت شمار و زادت را بر دوش او بگذار. و حال که قادر بر این کار هستی، هر‌چه می‌توانی توشۀ بیشتری همراهِ او کن. پس چه‌بسا [در آینده] او را طلب کنی، امّا بر او دست نیابی.

یعنی وقتی می‌توانی بار خود را تحویل دیگری بدهی و در روز قیامت از او پس بگیری، چرا خودت این بار را بکشی و تا روز قیامت برسانی؟! الآن که قادر بر قرار دادن بارت بر دوش دیگری و سبک کردن بار خودت برای طیّ مسیر هستی، فرصت را غنیمت بشمار.

در ادامه نیز می‌فرمایند: «فَلَعَلَّکَ تَطْلُبُهُ فَلَا تَجِدُهُ؛ چه‌بسا او را طلب کنی، امّا بر او دست نیابی» که مشخّص نیست ضمیر آن به کجا برمی‌گردد. آیا به تزوید بر‌می‌گردد، یا به فرد، یا به مال؟ ولی هر‌کدام باشد، مقصود روشن است. منظور این است که از فرصتِ داشتن مال و فراهم بودن کسی که آن را برایت حمل کند، استفاده کن و آن را غنیمت شمار؛ چه‌بسا زمانی بیاید که دیگر چنین فرصتی فراهم نباشد؛ یا مال نداشته باشی، یا آن فرد نباشد، یا میسور نباشد که تو این عمل را انجام دهی. به‌هرحال حسرت می‌خوری. بدین‌جهت اکنون که در اختیار توست و می‌توانی، زاد و توشه‌ای را که برای آخرت نیاز داری، فراهم کن، به نیازمندی بده و آنجا از او تحویل بگیر.

خیر رساندن به دیگران، انفاق بدون مال

حضرت در ادامه می‌فرمایند:

وَ اغْتَنِمْ مَنِ اسْتَقْرَضَکَ فِی حَالِ غِنَاکَ لِیَجْعَلَ قَضَاءَهُ لَکَ فِی یَوْمِ عُسْرَتِکَ؛‏

و کسی را که از تو در حال دارایی‌ات قرض می‌خواهد تا ادای آن را در روز سختی‌ات (روز قیامت) قرار دهد، غنیمت شمار.

معلوم است که بیان حضرت در‌مورد قرض، از باب مثال است. اگر کسی مالی داشت، قرض می‌دهد. اگر مال نداشت نیز هر کار خیری در توانش باشد، برای روز قیامت او مفید است؛ مثلاً می‌تواند علمی را به دیگری تعلیم دهد، کمک جسمی کند، یا کمک زبانی رساند. در روایت است که هر کار خیری انسان انجام می‌دهد، صدقه محسوب می‌شود:

کُلُّ مَعْرُوفٍ صَدَقَهٌ؛

هر کار خیری صدقه است.

خطر بزرگ حسرت در روز قیامت

انسان باید کاری را که فعلاً مقدور است انجام دهد، تا فردا حسرت نخورد. در عالمِ دیگر زمانی می‌رسد که کسی از عذاب هم می‌گذرد و از آتش نجات پیدا می‌کند، امّا باز هنگامی که می‌بیند مراتب و مقامات فراوانی وجود دارد که از آن‌ها محروم است، سبب تأسّف شدید او می‌شود. اینکه محروم از جوار رسول خدا (ص) و جوار ائمّۀ معصومین علیهم السّلام و اولیای الهی باشیم، خیلی مایۀ حسرت است.

آن روز دیگر راهی هم برای جبران نیست و دست‌ها بسته می‌شود. هر کاری باید انجام دهیم، زمانش فقط و فقط امروز است. حتّی از همین فردای خود هم خبر نداریم.

به کودکی پستی، به جوانی مستی، به پیری سستی، پس کی خدا پرستی؟!

در کودکی ناتوانیم؛ در جوانی هم به دنبال جوانی کردنیم، و در پیری هم توان و عُرضه‌ای نداریم. پس کی می‌خواهیم کسب درجات کنیم؟! این زاد و توشه‌ای را که حضرت به آن سفارش کرده‌اند، کی بناست فراهم کنیم؟! زمانی که دستمان از همه‌جا کوتاه شود، دیگر یوم‌الحسره است:

وَ أَنْذِرْهُمْ یَوْمَ الْحَسْرَهِ؛

و آنان را از روز حسرت بیم ده‏.

خداوند همۀ ما را از خواب غفلت بیدار کند و توفیق انجام وظایف و کسب زاد برای رسیدن به آنچه شایستۀ یک شیعۀ امیرالمؤمنین علیه السّلام است، عنایت بفرماید.