دعا کلید گنجینه های الهی

بیانات

آیت الله سیّد محمّد‌رضا مدرّسی طباطبایی یزدی دام ظلّه

درس اخلاق، سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴

جلسهٔ دهم (۱۴۰۳/۰۹/۰۵)

امیرالمؤمنین علیه السّلام در نامۀ شریف خود، فرزندشان را به اموری ازجمله انابه، دعا و طلب رحمت در درگاه خدا سفارش کردند. سپس این نکته‌ها را تذکّر دادند که خدای متعال برای تو حاجبی قرار نداده؛ هرگاه او را بخوانی جوابت می‌دهد؛ دانای به مناجات توست؛ حاجتت را می‌دهد؛ همومت را برطرف می‌کند و چیزهایی به دست اوست که حتّی به‌صورت ظاهری هم هیچ‌کس دیگری نمی‌تواند به تو بدهد: افزایش عمر‌ها، سلامت بدن‌ها و گشایش روزی‌ها.

دعا، کلید گنجینه‌های الهی

سپس حضرت می‌فرمایند:

ثُمَّ جَعَلَ فِی یَدَیْکَ مَفَاتِیحَ خَزَائِنِهِ بِمَا أَذِنَ لَکَ فِیهِ مِنْ مَسْأَلَتِهِ فَمَتَى شِئْتَ اسْتَفْتَحْتَ بِالدُّعَاءِ أَبْوَابَ نِعْمَتِهِ وَ اسْتَمْطَرْتَ شَآبِیبَ رَحْمَتِهِ فَلَا [یُقْنِطَنَّکَ‏] یُقَنِّطَنَّکَ إِبْطَاءُ إِجَابَتِهِ فَإِنَّ الْعَطِیَّهَ عَلَى قَدْرِ النِّیَّهِ؛

سپس کلیدهای گنجینه‌هایش را در دستانت گذاشت، با اجازه‌ای که به تو برای درخواست از خودش داد. پس هرگاه خواستی با دعا درهای نعمت الهی را باز می‌کنی، و بارش فراوان رحمتش را به دست می‌آوری. پس مبادا دیر مستجاب شدنِ دعایت، تو را ناامید کند؛ چراکه بخشش به‌قدر نیّت است.

یعنی مقداری از استجابت دعا به دست خود توست: باید نیّت سالم و محکمی داشته باشی؛ یعنی باید باور داشته باشی خداوند متعال دعایت را اجابت می‌کند و در درگاه خدا بخل راه ندارد. اگر نیّت درست داشته باشی، یعنی خدا را به خدایی بشناسی، بخشی از مسیر اجابت دعا را پیموده‌ای.

شناخت درست خدا و یقین به اجابت، شرط استجابت دعا

بسیاری از ما خدا را به خدایی نمی‌شناسیم، بلکه به‌گونه‌ای دعا می‌کنیم که گویا تیری در تاریکی می‌اندازیم، تا ببینیم چه می‌شود!

در روایت آمده که از امام صادق علیه السّلام پرسیدند: چرا دعا می‌کنیم، امّا مستجاب نمی‌شود؟ حضرت علیه السّلام فرمودند: چون کسی را می‌خوانید که نمی‌شناسید.

البتّه شرایط دیگری هم برای استجابت دعا وجود دارد. مهم این است که خدا را و جود و تفضّل بی‌حدّو‌حصر خدا بر بندگانش را بشناسیم و یقین به اجابت داشته باشیم. در روایتی آمده است:

إِذَا دَعَوْتَ‏ فَظُنَّ‏ حَاجَتَکَ‏ بِالْبَابِ‏؛

هرگاه دعا کردی، یقین داشته باش که حاجتت آمادۀ برآورده شدن است.

این روایت از مواردی است که ظن به معنای یقین است، به قرینۀ روایت دیگری که دارد: «اسْتَیْقِنْ بِالْإِجَابَهِ؛ یقین به اجابت داشته باش.» یعنی هرگاه دعا می‌کنی، یقین داشته باش قبل از آنکه جابه‌جا شوی و به در خروجی برسی، حاجتت آماده است.

پس اگر اجابت دعایت دیر شد، باعث ناامیدی تو نشود، بلکه الحاح و اصرار کن، بیشتر تضرّع کن و به ذوات مقدّس معصومان علیهم السّلام توسّل کن. در روایت دارد:

إِذَا نَزَلَتْ بِکُمْ شِدَّهٌ فَاسْتَعِینُوا بِنَا عَلَى اللَّهِ‏؛

هرگاه امر سختی بر شما نازل شد، از طریق ما از خدا کمک بخواهید.

اسباب تأخیر در اجابت دعا

امیرالمؤمنین علیه السّلام در ادامه به فرزند خود می‌فرمایند:

وَ رُبَّمَا أُخِّرَتْ عَنْکَ الْإِجَابَهُ لِیَکُونَ ذَلِکَ أَعْظَمَ لِأَجْرِ السَّائِلِ وَ أَجْزَلَ لِعَطَاءِ الْآمِلِ وَ رُبَّمَا سَأَلْتَ الشَّیْ‏ءَ فَلَا [تُعْطَاهُ‏] تُؤْتَاهُ وَ أُوتِیتَ خَیْراً مِنْهُ عَاجِلاً أَوْ آجِلاً أَوْ صُرِفَ عَنْکَ لِمَا هُوَ خَیْرٌ لَکَ فَلَرُبَّ أَمْرٍ قَدْ طَلَبْتَهُ فِیهِ هَلَاکُ دِینِکَ لَوْ أُوتِیتَهُ؛‏

و چه‌بسا گاهی در اجابت دعا تأخیر می‌شود برای اینکه موجب اجر بیشتری برای درخواست‌کننده، و فراوان‌تر شدن عطای امیدوار گردد. و چه‌بسا چیزی را درخواست می‌کنی و به تو داده نمی‌شود، امّا چیزی بهتر از آن در دنیا یا در آخرت به تو می‌رسد، یا به دلیلی که برای تو بهتر است، آن خواستۀ تو برآورده نمی‌گردد. چه‌بسا خواسته‌هایی که اگر برآورده شود، باعث هلاک دین توست.

این را هم بدان که «رُبَّمَا أُخِّرَتْ عَنْکَ الْإِجَابَهُ» گاهی در اجابت دعا تأخیر می‌شود، «لِیَکُونَ ذَلِکَ أَعْظَمَ لِأَجْرِ السَّائِلِ» برای اینکه موجب اجر بیشتری برای درخواست‌کننده گردد. سائل بیشتر انتظار می‌کشد، بیشتر تحمّل می‌کند، بیشتر صبر می‌کند، بیشتر الحاح می‌کند و در درگاه خدا دعا می‌کند، در‌نتیجه اجر بیشتری می‌برد.

همچنین: «وَ أَجْزَلَ لِعَطَاءِ الْآمِلِ»؛ یعنی تأخیر اجابت دعا موجب می‌شود آن‌که امید دارد (یعنی همین دعا‌کننده)، عطایی که نصیبش می‌شود، فراوان‌تر و زیادتر باشد؛ حال یا کمّاً، یا کیفاً و یا هردو.

البتّه «وَ رُبَّمَا سَأَلْتَ الشَّیْ‏ءَ فَلَا [تُعْطَاهُ‏] تُؤْتَاهُ وَ أُوتِیتَ خَیْراً مِنْهُ عَاجِلاً أَوْ آجِلاً»؛ گاهی هم ممکن است چیزی را که در درگاه خدا درخواست می‌کنی به تو داده نشود، امّا چیز بهتری به‌جای آن به تو برسد؛ چه در این دنیا و چه در آخرت.

«أَوْ صُرِفَ عَنْکَ لِمَا هُوَ خَیْرٌ لَکَ»؛ یا حتّی ممکن است اینکه مورد درخواستت به تو داده نمی‌شود، به‌خاطر امری باشد که برای تو بهتر است. شاید در شرایطی باشی که اگر درخواستت اجابت شود، تحمّلش را نداشته باشی. چه‌بسا از آنچه به تو داده می‌شود، سوءاستفاده کنی، یا دیگران به تو حسادت کنند و باعث نابودی تو شوند. «فَلَرُبَّ أَمْرٍ قَدْ طَلَبْتَهُ فِیهِ هَلَاکُ دِینِکَ لَوْ أُوتِیتَهُ»؛ حتّی احتمال دارد امری که طلب می‌کنی، اگر برآورده شود، باعث هلاک دین تو باشد.

دعا برای امور ماندگار، نه مال و ثروت ناپایدار

حضرت در ادامه می‌فرمایند:

فَلْتَکُنْ مَسْأَلَتُکَ فِیمَا یَبْقَى‏ لَکَ جَمَالُهُ وَ یُنْفَى عَنْکَ وَبَالُهُ فَالْمَالُ لَا یَبْقَى لَکَ وَ لَا تَبْقَى لَهُ؛

پس باید درخواستت از چیزی باشد که زیبایی‌اش برای تو می‌ماند و گرفتاری‌اش از تو برکنار باشد. پس مال برای تو باقی نمی‌ماند و تو نیز برای آن باقی نخواهی ماند.

یعنی تلاش کن تا درخواستت دربارهٔ چیزی باشد که زیبایی‌اش برای تو می‌ماند، و گرفتاری و هلاکش از تو برطرف می‌گردد. پس خیلی دنبال مال دنیا نباش؛ زیرا نه مال برای تو می‌ماند و نه تو برای آن. اگر‌هم مال بماند، تو برای آن نمی‌مانی؛ هرچقدر هم که عمر کنی. ممکن است خانۀ خوبی داشته باشی؛ خانه‌ای که تا دویست سال سالم و سرپا بماند، ولی تو برای خانه نمی‌مانی. کمااینکه مال در گردش است و باقی نمی‌ماند، بلکه حوادث روزگار آن را از بین می‌برد.

خداوند همهٔ ما را از متحلّیان به صفات پسندیده، متضرّعان به درگاه خودش، سائلان رحمت و نعمت‌های بی‌پایانش، و سائلان عافیت دنیا و آخرت در درگاه خودش قرار دهد.

و السلام علیکم و رحمه اللّه و برکاته