جلوه ای از زیبایی رابطه خدای مهربان با بندگان

بیانات

آیت الله سیّد محمّد‌رضا مدرّسی طباطبایی یزدی دام ظلّه

درس اخلاق، سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴

جلسهٔ نهم (۱۴۰۳/۰۸/۲۸)

امیرالمؤمنین علیه السّلام در آن بخش از وصیّت خود به فرزندشان که در جلسات قبل خواندیم، فرمودند: آن کسی که خزائن آسمان‌ها و زمین به دست اوست، به تو اذن در دعا داده و متکفّل اجابت شده است. به تو فرمانِ درخواست کردن داده تا به تو اعطا کند، و فرمانِ طلب رحمت داده تا مورد رحمت قرار گیری. بین خودش و تو کسی را قرار نداده که حاجب و دربانش باشد، و تو را مجبور نکرده که واسطه‌ای داشته باشی.

سپس فرمودند: خداوند متعال باب توبه را بر تو نبسته، هرچند بدی کرده باشی. تا گناه کردی، فوری از تو انتقام نمی‌گیرد و بلافاصله تو را عذاب نمی‌کند. دربارۀ این فقره توضیح دادیم که یکی از نعمت‌های بزرگ خدا این است که به بندگانش مهلت می‌دهد تا اگر خطایی کردند یا گناهی مرتکب شدند، جبران کنند. در ادامه فرمودند: وقتی به درگاه خدا برمی‌گردی و انابه می‌کنی، خداوند متعال تو را سرزنش نمی‌کند و عار روی تو نمی‌گذارد؛ نمی‌گوید: عجب خبیثی بودی که این کارهای غلط را در درگاه من انجام دادی! پذیرش انابه را با تعییر و سرزنش همراه نمی‌کند و آنجا که رسوایی در حقّ تو اولیٰ است، تو را رسوا نمی‌سازد.

جلوه‌ای از زیبایی رابطۀ خدای مهربان با بندگان

حضرت  علیه السّلام در ادامه می‌فرمایند:

وَ لَمْ یُشَدِّدْ عَلَیْکَ فِی قَبُولِ الْإِنَابَهِ وَ لَمْ یُنَاقِشْکَ بِالْجَرِیمَهِ وَ لَمْ یُؤْیِسْکَ مِنَ الرَّحْمَهِ بَلْ جَعَلَ نُزُوعَکَ عَنِ الذَّنْبِ حَسَنَهً وَ حَسَبَ سَیِّئَتَکَ وَاحِدَهً وَ حَسَبَ حَسَنَتَکَ عَشْراً وَ فَتَحَ لَکَ بَابَ الْمَتَابِ وَ بَابَ الِاسْتِعْتَابِ فَإِذَا نَادَیْتَهُ سَمِعَ نِدَاکَ وَ إِذَا نَاجَیْتَهُ عَلِمَ نَجْوَاکَ فَأَفْضَیْتَ إِلَیْهِ بِحَاجَتِکَ وَ أَبْثَثْتَهُ ذَاتَ نَفْسِکَ وَ شَکَوْتَ إِلَیْهِ هُمُومَکَ وَ اسْتَکْشَفْتَهُ کُرُوبَکَ وَ اسْتَعَنْتَهُ عَلَى أُمُورِکَ وَ سَأَلْتَهُ مِنْ خَزَائِنِ رَحْمَتِهِ مَا لَا یَقْدِرُ عَلَى إِعْطَائِهِ غَیْرُهُ مِنْ زِیَادَهِ الْأَعْمَارِ وَ صِحَّهِ الْأَبْدَانِ وَ سَعَهِ الْأَرْزَاقِ؛‏

و در قبول توبه بر تو سخت نگیرد و به‌سبب گناهى که از تو سرزده به تنگنایت نیفکند و از رحمت خود نومیدت نسازد. بلکه روى‌گردانیدن تو را از گناه، حسنه شمرد. و گناه تو را یک‌بار کیفر دهد و کار نیکت را ده بار جزا دهد. و باب توبه و باب جلب خشنودی‌اش را به روی تو گشوده است. چون ندایش دهى، آوازت را مى‏شنود و چون به‌راز سخن گویى، آن را مى‏داند. پس حاجت به نزد او ببر و راز دل در نزد او بگشاى و غم‌های خود به نزد او شکوه نماى و از او چارهٔ غم‌هایت را بخواه. و در کارهایت از او یارى بجوى و از خزائن رحمت او چیزى بطلب که جز او را توان عطاى آن نباشد؛ چون افزونى در عمر، سلامت در جسم و گشایش در روزى.

آسان‌گیری در پذیرش توبه

«وَ لَمْ یُشَدِّدْ عَلَیْکَ فِی قَبُولِ الْإِنَابَهِ»؛ یعنی خداوند، در قبول انابه‌ات بر تو سخت نمی‌گیرد. «وَ لَمْ یُنَاقِشْکَ بِالْجَرِیمَهِ»؛ به‌سبب گناهت، تو را در تنگنا قرار نمی‌دهد. «وَ لَمْ یُؤْیِسْکَ مِنَ الرَّحْمَهِ»؛ و تو را از رحمت خودش ناامید نمی‌کند.

بلکه بالاتر: «بَلْ جَعَلَ نُزُوعَکَ عَنِ الذَّنْبِ حَسَنَهً»؛ همین‌که خودت را از گناه جدا کنی، جدا شدنت را حسنه به ‌حساب می‌آورد؛ چه خودت را باوجود اقتضای گناه، ابتدائاً از آن دور کنی، و چه بعد از مبتلا بودن به گناهی، خود را از ارتکاب به آن جدا سازی. به‌هر‌حال همین خودداری از گناه را هم خداوند متعال حسنه به شمار می‌آورد.

کیفر مساوی، امّا پاداش ده برابری!

«وَ حَسَبَ سَیِّئَتَکَ وَاحِدَهً وَ حَسَبَ حَسَنَتَکَ عَشْراً»؛ خداوند مهربان، بدی تو را یکی حساب می‌کند، ولی خوبی تو را ده تا به حساب می‌آورد؛ چنان‌که در قرآن کریم فرموده است:

(مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَهِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها وَ مَنْ جاءَ بِالسَّیِّئَهِ فَلا یُجْزىٰ‏ إِلَّا مِثْلَها)؛

هر‌کس کار نیک بیاورد، ده برابر آن [پاداش] خواهد داشت و هر‌کس کار بد بیاورد، جز مانند آن جزا نیابد.

«وَ فَتَحَ لَکَ بَابَ الْمَتَابِ وَ بَابَ الِاسْتِعْتَابِ»؛ خداوند درِ بازگشت را برایت باز کرده و باب استعتاب را؛ یعنی بابی که می‌توانی از طریق آن رضایت خداوند را جلب کنی. «فَإِذَا نَادَیْتَهُ سَمِعَ نِدَاکَ»؛ هرگاه او را بلند صدا کنی، ندایت را می‌شنود. «وَ إِذَا نَاجَیْتَهُ عَلِمَ نَجْوَاکَ»؛ و هرگاه با او نجوا کنی، نجوایت را می‌داند.

هر حاجتی داری از خدا بخواه، و در هر کاری از او یاری بجو!

«فَأَفْضَیْتَ إِلَیْهِ بِحَاجَتِکَ وَ أَبْثَثْتَهُ ذَاتَ نَفْسِکَ وَ شَکَوْتَ إِلَیْهِ هُمُومَکَ وَ اسْتَکْشَفْتَهُ کُرُوبَکَ»؛ پس به‌سوی خدا حاجتت را عرضه می‌کنی، درون نفست را نزد خداوند بثّ و انتشار می‌دهی، از اندو‌ه‌های خود به او شکایت می‌بری، و برطرف شدنِ غم و غصّه‌هایت را از او طلب می‌کنی.

«وَ اسْتَعَنْتَهُ عَلَى أُمُورِکَ»؛ از او برای کارهایت استعانت می‌جویی. «وَ سَأَلْتَهُ مِنْ خَزَائِنِ رَحْمَتِهِ مَا لَا یَقْدِرُ عَلَى إِعْطَائِهِ غَیْرُهُ»؛ و از خزائن رحمت خداوند چیزهایی درخواست می‌کنی که غیر او اصلاً نمی‌تواند بدهد. البتّه هیچ‌کس غیر از او نمی‌تواند حقیقتاً چیزی به تو بدهد، امّا چیزهایی هست که واضح است بخشیدنش کار کسی جز خدای متعال نیست: «مِنْ زِیَادَهِ الْأَعْمَارِ وَ صِحَّهِ الْأَبْدَانِ وَ سَعَهِ الْأَرْزَاق»؛ مانند افزایش عمر‌ها، سلامت بدن‌ها و گشایش روزی‌ها.

خداوند به همۀ ما توفیق بهره‌برداری از این کلمات نورانی را عنایت کند و ما را به برکت اولیائش، موفّق به ابتهال و مسئلت و تضرّع و توبه به درگاهش بفرماید.

و السلام علیکم و رحمه اللّه و برکاته