بنده دیگری مباش!

بیانات حضرت آیت الله سیّد محمّد‌رضا مدرّسی طباطبایی دام ظلّه

درس اخلاق، سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴

جلسهٔ هجدهم (۱۴۰۳/۱۱/۱۵)

امیرالمؤمنین علیه السّلام در نامهٔ خود به فرزند گرامی‌شان فرمودند: «وَ أَکْرِمْ نَفْسَکَ عَنْ کُلِّ دَنِیَّهٍ وَ إِنْ سَاقَتْکَ إِلَى الرَّغَائِبِ»؛ یعنی خودت را از هر پَستی بالاتر بدار، حتّی اگر این بالاتر بودن، برخی از امور مطلوبت را از دست تو بگیرد. «فَإِنَّکَ لَنْ تَعْتَاضَ بِمَا تَبْذُلُ مِنْ نَفْسِکَ عِوَضاً»؛ زیرا در برابر آنچه از نفس و جان خود از دست می‌دهی، هرگز عوضش را به دست نخواهی ‌آورد.

بندۀ دیگری مباش!

سپس حضرت می‌فرمایند:

وَ لَا تَکُنْ عَبْدَ غَیْرِکَ وَ قَدْ جَعَلَکَ اللَّهُ حُرّاً؛

و بندۀ دیگری مباش، درحالی‌که خدا تو را آزاد قرار داده است.

استقلال و آزادی در برابر دیگران

خداوند متعال به ما قدرت، اراده و حقّ تکوینی و تشریعی داده که مستقلّ و آزاد باشیم؛ البتّه آزادی و استقلال در مقابل دیگران، نه در مقابل خداوند متعال؛ چرا‌که در برابر خداوند، ما عبد هستیم و اگر علاوه بر عبد تکوینی، عبد تشریعی نیز باشیم، نهایت کمال ما خواهد بود.

این عبارت امیرالمؤمنین علیه السّلام همراه با جملات قبل و بعد خود، چنان شرافت و عظمتی به انسان می‌بخشد که او را از هر‌گونه پَستی حفظ می‌کند. اگر خدای‌ناکرده انسان ماهیّت خود را نشناسد و نفهمد که چه موهبتی از جانب خداوند به او عطا شده، ممکن است آن‌چنان سقوط کند که از حیطهٔ انسانیّت خارج شود و حتّی شایستهٔ انسان بودن نباشد:

ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلینَ‏؛

سپس او را به پایین‌ترین درجه برگرداندیم.

بدین‌جهت همیشه باید توجّه کنیم که آن گوهر گران‌بهای انسانیّت را که خداوند متعال در جان ما به ودیعه گذاشته، حفظ کنیم، شاخص‌های آن را بشناسیم و برای محافظت از آن بکوشیم. از‌جملهٔ این شاخص‌ها همین عبارت نورانی است: «لَا تَکُنْ عَبْدَ غَیْرِکَ وَ قَدْ جَعَلَکَ اللَّهُ حُرّاً»؛ عبدِ دیگری مباش، در‌حالی‌که خداوند تو را آزاد آفریده است.

معنای درست آزادی

البتّه این نکته نیز باید درست فهمیده شود که معنای صحیح آزادی چیست؟ گاهی برخی افراد این مفهوم را به‌اشتباه درک می‌کنند و تصوّر می‌کنند که آزاد بودن یعنی سرکش بودن، عمل نکردن به وظیفه، رعایت نکردن احترام دیگران و یا تسلیم نشدن در برابر حق. درحالی‌که این موارد، خود از‌جمله مواردی هستند که به‌شدّت مورد تحذیر قرار گرفته و از نشانه‌های ظلم دانسته شده است که ان‌شاءاللّه در فرصت مناسب به‌تفصیل دربارهٔ آن توضیح خواهیم داد.

خداوند همۀ ما را به فضایل والا که موجب کمال و سعادت انسان است، متحلّی گرداند و به ما توفیق دستیابی به این فضایل را عنایت فرماید.