پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 2 آبان 1396
  • 2017 Oct 24
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 337
دیروز: 1413
ماه جاری: 1749
امسال: 205653
کل: 777527
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 23/3/1396 - 16:49
کد درس: 983 تعداد بازدید: 130 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات درس خارج اصول
حضرت آیت الله سیّد محمّدرضا مدرّسی طباطبایی یزدی دامت برکاته
دوره‌ی دوم ـ سال دوازدهم ـ سال تحصیلی 95ـ94
جلسه 64 ـ شنبه 14/1/95

تنبیه نهم: استصحاب حکم مخصص

مفروض آن است که عامی داریم مانند (أَوْفُوا بِالْعُقُود) یا (وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‏ءٍ فَأَنَّ لِلهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى‏ وَ الْيَتامى‏ وَ الْمَساكينِ وَ ابْنِ السَّبيل‏) یا نظایر این‌ها  و می‌دانیم عموم مزبور در بخشی از زمان تخصیص خورده است؛ مثلاً (أَوْفُوا بِالْعُقُود) بعد از ظهور غبن یا ظهور عیب، واجب الوفاء نیست و قابلیت فسخ دارد یا در (وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‏ءٍ فَأَنَّ لِلهِ خُمُسَهُ ...) اگر شیئی مؤونه بود ولو شیء با دوام، تخصیص خورده است؛ چون بیان شده است «الْخُمُسَ بَعْدَ الْمَئُونَةِ»‌.

سؤال این است که بعد از آن زمان متیقن التخصیص، حکم چیست؟ آیا مرجع عموم عام است یا استصحاب حکم مخصص یا هیچ کدام، بلکه باید رجوع به ادله‌ی اجتهادی یا فقاهتی دیگر کرد؟

یک مثال ساده‌ی عرفی: فرضاً وجوبی مانند «أکرم کلّ عالم» داریم که شامل هر عالمی می‌شود و به نوعی نسبت به هر زمانی هم دلالت دارد و همه‌ی ازمنه مشمول «أکرم کل عالم» هستند، سپس مخصصی بر این عموم وارد می‌شود که مفادش عدم وجوب إکرام زید عالم در روز جمعه است. معلوم است که در روز جمعه إکرام این عالم، لازم نیست اما در روز شنبه وظیفه چیست و چه باید انجام داد؟ آیا وجوب اکرام وی باقی است یا نه؟ آیا مرجع در روز شنبه که در وظیفه شک می‌کنیم، «أکرم کلّ عالم» است یا استصحاب «لا یجب اکرام زید یوم الجمعة» است یا هیچ‌کدام، بلکه مرجع مثلاً اصالة البرائة است؟

مثال فوق، جعلی است ولی مباحث مهمی در فقه در نظر تعدادی از فقهاء مبتنی بر همین بحث است. شاید به این مسأله برخورد کرده باشید که علماء گفته‌اند اگر فردی مؤونه‌ای را از درآمد سالش خرید که بادوام است، مثل اتومبیل، منزل، لباس، زینت آلات و بسیاری از کالاهای دیگر، اطلاق «الْخُمُسَ بَعْدَ الْمَئُونَةِ» شامل چنین کالاهای مصرفی بادوام هم می‌شود، لذا لازم نیست خمس آنها را داد. حال اگر این‌ موارد از مؤونه خارج شد چطور؟ مثلاً یک اتومبیل بهتر تهیه کرد یا شرایط عوض شد و اصلاً نیاز به اتومبیل نیست، یا خانمی برای خودش زینت آلاتی خریده بود که تا پنجاه ـ شصت سالگی می‌توانست استفاده کند امّا بعد از شصت سالگی برای یک زن شصت ساله معنا ندارد و از مؤونه‌اش خارج شده است و ده‌ها مثال از این قبیل. در اینجا بحث سنگینی میان أعلام وجود دارد که آیا کالاهای بادوامی که مؤونه و معاف از خمس بوده است، بعد از خروج از مؤونه باید خمسش را پرداخت یا لازم نیست؟

عده‌ای بحث را بر این مطلب مبتنی کرده‌اند و گفته‌اند باید خمس را پرداخت؛ زیرا عند الشک رجوع به عموم عام می‌شود و عام کتابی و عام روایی داریم که خمس در هر درآمدی است، و این کالا هم درآمد است و در بخشی از زمان، مادامی که مؤونه بوده تخصیص خورده است و در بقیه‌ی ازمنه مرجع، عام است؛ مثل (وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‏ءٍ فَأَنَّ لِلهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ ...) یا روایت دیگری که می‌فرماید «الخُمسُ فِي كُلِّ مَا أَفَادَ النَّاسُ» («افاد» به معنای استفاده است) پس باید خمس بدهد.

در مقابل، عده‌ای گفته‌اند خیر، مرجع در اینجا استصحاب حکم مخصص است؛ زیرا عام شکست و ساقط شد. حالت سابقه‌ معافیت از خمس بوده است، شک می‌کنیم هنوز معافیت باقی است یا خیر، استصحاب حکم مخصص جاریست.

شاید هم کسانی بگویند که در اینجا نه استصحاب حکم مخصص می‌شود و نه رجوع به عام، بلکه رجوع به اصول عملیه‌ی دیگر می‌شود؛ مثلاً برائت و «رفع ما لا یعلمون».

پس معلوم می‌شود که بحث مهمی است و حداقل برخی این مسأله‌ی اساسی در خمس را بر آن استوار کرده‌اند. البته بعضی گفته‌اند حتی اگر استصحاب حکم مخصص هم جاری نشود، باز خمس ندارد که شاید در آینده اشاره‌ای بدان بشود.

نظیر این مسأله، بحث دیگری است در خیار غبن که آیا خیار غبن فوری است یا علی التراخی است. فوری یعنی به مجرد اینکه مغبون مطلع بر غبن شد باید إعمال خیار کند و تأخیر بر نمی‌دارد و برخی گفته‌اند قابل تأخیر است. بعضی این مبحث را نیز مبتنی بر همین تنبیه کرده‌اند و گفته‌اند ‌که (أَوْفُوا بِالْعُقُود) یک عام است. مبنای مشهور آن است که خیار غبن عند ظهور الغبن است، لذا آن عام عند ظهور الغبن استثناء خورده است و وجوب وفاء‌ به عقد وجود ندارد و مغبون می‌تواند اعمال خیار کند. تا اینجا مشکلی نیست و عامی است که تخصیص خورده است، اما آیا در زمان دوم یعنی با تراخی هم می‌توان إعمال خیار کرد و هنوز خیار غبن باقی است یا خیر؟

بعضی می‌گویند خیار غبن باقی نیست؛ چون شک داریم و مرجع عموم عام است (أَوْفُوا بِالْعُقُود) و باید وفاء کرد. اول زمان عرفی، از عموم عام خارج می‌شود و اگر مغبون اعمال خیار نکرد، دیگر (أَوْفُوا بِالْعُقُود) شاملش می‌شود و می‌گوید نمی‌توانی اعمال خیار کنی ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه شصت و چهارم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
بهترينِ مردمان
امام سجّاد علیه السّلام: مردمان زمان غيبت كه به امامت او (مهدى) معتقد و منتظر ظهورش باشند، بهترينِ مردمان هستند ؛ زيرا خداوند به اندازه‌اى به آنان فهم و خِرد و شناخت داده كه غيبت در نزد آنها به منزله مشاهده است و مردم آن زمان را مانند كسانى كه در مقابل پيامبر صلى‌الله‌عليه‌و‌آله به جهاد پرداخته باشند، قرار داده است.
الاحتجاج : ج ۲ ص ۱۵۴ ح ۱۸۸
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1396 Qommpth.ir All Rights Reserved