پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 22 آذر 1396
  • 2017 Dec 13
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 1348
دیروز: 1864
ماه جاری: 25578
امسال: 262791
کل: 834665
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 1/9/1395 - 13:41
کد درس: 824 تعداد بازدید: 285 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات دروس خارج فقه
حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی (دامت برکاته)
سال تحصیلی 96-1395
جلسه‌ی هفدهم؛ ‌سه‌شنبه 4/8/1395

بررسی جواب‌های چهارگانه‌ی شیخ قدس سره به اشکال اوّل

جواب اوّل مرحوم شیخ قدس سره این بود که دلیل شما أخص از مدعاست؛ چراکه همیشه معاطات فضولی، همراه با اقباض حرام نیست؛ بلکه مثلاً گاهی مشتری اصیل، ثمن را اقباض به فضولی می‌کند، بدون این‌که بایع فضولی مبیع غیر را تحویل او دهد. در این‌جا اقباض محقق شده و دالّ بر إنشاء بیع معاطاتی است، امّا حرام نمی‌باشد؛ چراکه مشتری مال خود را تحویل فضولی داده و تصرف حرامی انجام نداده است.

عرض می‌کنیم اصل جواب اوّل مرحوم شیخ درست است، امّا مناسب است در این‌جا توضیحی ذکر کنیم که اگر مشتری اصیل، ثمن را به عنوان وظیفه‌ی ناشی از بیع صحیحی که به نفس این اقباض حاصل می‌شود تحویل می‌دهد، در این صورت بایع حق تصرّف در ثمن [به قبض] را ندارد؛ زیرا قبل از اجازه‌ی مالک، بیع صحیح محقق نشده است. امّا اگر مشتری اصیل به این قصد ثمن را اقباض داده باشد که انشاء معاطات حاصل شود و شرطش که اجازه‌ی مالک است بعداً حاصل شود ـ که اکثر موارد چنین است ـ در این‌جا علاوه بر این‌که اقباض مشتری مانعی ندارد، بایع فضولی هم می‌تواند ثمن را به عنوان این‌که دالّ بر تحقق معامله و وسیله‌ی انشاء آن است قبض کند.

مرحوم سید یزدی قدس سره در حاشیه‌ی بر مکاسب، مواردی را که تعاطی طرفینی یا اعطاء از یک طرف ناشی از غفلت یا خطای فضولی باشد، ملحق به این صورت کرده است؛ مثلاً بایع گمان دارد که فلان مال برای اوست و آن را به عنوان مبیع تحویل به مشتری می‌دهد. در این‌جا هم نمی‌توان گفت اقباضی که بایع داده حرام است؛ چراکه به دلالت مثل حدیث رفع، انسان خاطی و غافل اصلاً حکم و تکلیف ندارد (رفع عن امتی تسعة، الخطأ و النسیان و...) و چون رفع تکلیف در خطا و نسیان واقعی است، لذا اصلاً حرمتی وجود ندارد تا توهم شود که این حرمت کافی در منهی بودن معامله است.

جواب دوم شیخ قدس سره هم صحیح است. ایشان فرمودند گاهی فضولی علم به رضایت مالک دارد، لذا نمی‌توان گفت قبض و اقباض به نحو حرام محقق شده است. البته این جواب طبق مبنای مشهور که ما هم آن را تقویت کردیم درست است که صرف علم به رضایت مالک مادامی که ابراز نشود، عقد را از فضولی بودن خارج نمی‌کند. [برخلاف برخی دیگر که اصلاً چنین عقدی را فضولی نمی‌دانند.]

جواب سوم شیخ قدس سره این بود که نهی در معاملات موجب فساد نیست. عرض می‌کنیم ما قبول نداریم که نهی در معاملات مطلقاً موجب فساد نباشد، بلکه در بعض موارد دالّ بر فساد است، امّا ما نحن فیه از مواردی نیست که نهی، دالّ بر فساد باشد. توضیح مطلب این‌که:

ما در اصول فقه در مبحث نهی در عبادات و معاملات، قائل شدیم که نهی در معاملات بالمعنی الاخص ـ چه نهی به سبب تعلق گرفته باشد و چه به مسبب‌ ـ‌ اگر به گونه‌ای باشد که موجب شود أکل مال در مقابل آن معامله، أکل به باطل باشد، چنین معامله‌ای علاوه بر حرمت تکلیفی، حرمت وضعی هم دارد یعنی معامله فاسد است؛ چراکه طبق نظر مختار، «باء» در کریمه‌ی «و لا تاکلوا اموالکم بینکم بالباطل»، به معنای استعانت است ـ برخلاف سید خویی قدس سره که به معنای سببیت گرفتند و برخی دیگر که به معنای مقابله گرفتند ـ یعنی به استعانت از باطل، أکل مال نکنید، پس این کریمه بالملازمه دلالت بر فساد هر معامله‌ای دارد که عرفاً صادق باشد تملّک ثمن یا مثمن به واسطه‌ی آن، تملّک به باطل است. بنابراین ما قبول نداریم که نهی در معاملات در هیچ جا ملازمه‌ای با فساد بیع نداشته باشد.

امّا ما نحن فیه که فضولی بدون رضایت مالک، مال او را به عنوان إنشاء بیع، اقباض به مشتری می‌کند چگونه است؟ عرض می‌کنیم:

شکی نیست که فعل او حرام است؛ چراکه در مال غیر بدون إذن مالک تصرف کرده است «لا یحل لاحد أن یتصرف فی مال إخیه الا بإذنه» امّا این تصرف به گونه‌ای نیست که أکل مال در مقابل آن، أکل به باطل باشد. به تعبیر دیگر هرچند اقباض خارجی که بیع توسط آن انجام شده حرام است، امّا به گونه‌ای نیست که بعد از اجازه‌ی مالک اصیل، تملّک و تصرّف طرفین در عوض و معوّض، تملّک به باطل باشد. در نتیجه اصل کلام شیخ قدس سره صحیح است که نهی در ما نحن فیه، موجب فساد نیست، امّا ما کلّیت کلام ایشان که نهی در تمام معاملات موجب فساد نباشد را قبول نداریم ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه هفدهم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
تاثیر عالمان و حاكمان
رسول اکرم (ص) فرمود: دو گروه از امّت من اگر صالح شوند، امّتم صالح مى ‏شوند و اگر فاسد شوند، امّتم فاسد مى‏ شوند: عالمان و حاكمان.
خصال، ص 37
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1396 Qommpth.ir All Rights Reserved