پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 1 مهر 1398
  • 2019 Sep 23
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 889
دیروز: 2197
ماه جاری: 889
امسال: 418097
کل: 2039509
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 6/7/1394 - 23:19
کد درس: 685 تعداد بازدید: 1393 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات درس خارج اصول
حضرت آیت الله سیّد محمّدرضا مدرّسی طباطبایی یزدی دامت برکاته
دوره‌ی دوم ـ سال دوازدهم ـ سال تحصیلی 95ـ94
جلسه سوم ـ سه‌شنبه 24/6/94

 بررسی فروع مذکور بنابر مبنای اوّل در قاعده‌ی فراغ

بیان شد در قاعده‌ی فراغ دو مبنا وجود دارد. یک مبنا آن است که قاعده‌ی فراغ، یک قاعده‌ی عقلائیه است و شارع آن را در همان حدود عقلائیه امضاء کرده است، مبنای دیگر آن است که قاعده‌ی فراغ، یک قاعده‌ی تعبدیه است و اطلاقات ادله حتی شامل صورت غفلت هم می‌شود.

اکنون می‌خواهیم بیان کنیم اگر قائل شویم که قاعده‌ی فراغ، در حین غفلت و نسبت به حالت غفلت جاری نیست، ثمراتی را که مرحوم آقای آخوند و شیخ بر بحث لزوم فعلیت شک یا عدم لزوم فعلیت شک در جریان استصحاب مترتب کردند، ناتمام است؛ زیرا:

در همه‌ی این فرع‌ها، فرض بر آن است که مکلف غافل شده و نماز خوانده است و شک می‌کند آیا بعد از فراغ، وضو گرفته یا خیر؟ لامحاله قاعده‌ی فراغ جاری نیست؛ چون فرض کردیم که در حین غفلت جاری نیست. لذا حتی اگر فرع اوّل را در نظر بگیریم که اصلاً شکی وجود نداشته است (أحدث ثم غفل ثم صلّی ثم شکّ در اینکه متطهراً نماز خوانده یا غیر متطهر؛ چون احتمال می‌دهد در همان حین غفلت، وضویی گرفته باشد) حتی اگر قائل شویم که استصحاب، منوط به شکّ فعلی است و شکّ تقدیری کافی نیست، باز نماز باطل است ولو شک فعلی نداشته است؛ به دو دلیل:

1. مکلف بعد از نماز شک می‌کند آیا نمازش را با وضو خوانده است یا بی‌وضو؟ در این حال ارکان استصحاب تمام است؛ زیرا یقین به حدث داشته و الآن هم آن یقین را دارد و شکّ فعلی در تبدل حدث به طهارت دارد؛ لذا مکلف می‌گوید قبلاً محدث بودم، حین صلات هم محدث بودم، پس نماز بدون طهارت بوده و نماز بدون طهارت هم باطل است.

در این حال جریان استصحاب مانعی ندارد و ارکانش که یقین سابق و شک لاحق است تمام است و قاعده‌ی حاکم بر استصحاب هم وجود ندارد؛ زیرا فرض کردیم قاعده‌ی فراغ که حاکم است، مربوط به غیر صورت غفلت است و اینجا غفلت وجود داشته است.

2. وجه دیگر آن است که فرضاً کسی قائل شود اینجا استصحاب جاری نیست، بازهم چون قاعده‌ی فراغ جاری نیست لامحاله نماز مذکور کافی نیست؛ زیرا مکلف باید احراز کند نماز صحیح را آورده است و اشتغال یقینی، فراغ یقینی را طلب می‌کند. این فرد به حدث یقین دارد، شک می‌کند وضو گرفته یا خیر، فرضاً اگر استصحاب حدث جاری نباشد امّا چون احراز طهارت نکرده است لامحاله باید احتیاط کند و نماز را اعاده کند؛ زیرا اشتغال یقینی مقتضی فراغ یقینی است.

بررسی فروع مذکور بنابر نظر برگزیده در قاعده‌ی فراغ

با آنچه تا کنون بنابر مبنای اوّل در قاعده‌ی فراغ بیان شد موافقیم و مشکلی وجود ندارد، ولی مهم بررسی فروع مذکور بر اساس مبنای برگزیده‌ی ماست.

کلام بعض علما در فروع مذکور طبق مبنای دوم در قاعده‌ی فراغ

گفته‌ شده است ‌که اگر قائل شوید قاعده‌ی فراغ تعبدی است، باز هم دو مبنا یعنی مبنای لزوم شکّ فعلی در جریان استصحاب یا عدم لزوم شکّ فعلی در جریان استصحاب، هیچ‌کدام تأثیری ندارد.

به عبارت دیگر اگر قاعده‌ی فراغ را به عنوان یک قاعده‌ی تعبدیه بپذیریم، نماز محکوم به صحت است و استصحاب حتی بر مبنای کفایت شکّ تقدیری، نمی‌تواند مانع جریان قاعده‌ی فراغ باشد. اکنون سه فرع را بر این مبنا بررسی می‌کنیم.

1. در صورت اوّل که «احدث ثم غفل ثم صلّی ثم شکّ فی صحة صلاته» اگر قاعده‌ی فراغ تعبدی باشد گفته شده است حکم به صحت نماز می‌شود. بر این مبنا ‌که در جریان استصحاب شک فعلی شرط باشد که خیلی روشن است؛ زیرا حین غفلت شک فعلی نداشته است. گفته شده است کما فی مصباح الاصول که حتی اگر بگوییم با شک تقدیری، استصحاب جریان دارد باز قاعده‌ی فراغ حاکم است و تعبیرشان این است که:

«لا اختصاص لحكومة القاعدة على الاستصحاب الجاري بعد الصلاة، بل تكون حاكمةً على الاستصحاب الجاري قبلها أيضا».

گفته‌اند که چون شکّ مکلف بعد از صلات است، قاعده‌ی فراغ بر استصحاب جاری قبل از صلات حاکم است.

نقد و بررسی این فرمایش

اینکه قاعده‌ی فراغ بر استصحاب جاری قبل از صلات حاکم باشد به چه معناست؟ اگر ‌چنین باشد باید کسی که در حال شک است و شکش هم فعلی است، ‌قاعده‌ بر او حاکم باشد.

فرض این است که بنابر مبنای دیگر که در جریان استصحاب، شک تقدیری کافی است، آن مکلفی که حین غفلت نماز می‌خواند استصحاب دارد و استصحابش هم مؤثر است، هرچند خودش توجه ندارد. وقتی که استصحاب دارد و استصحابش هم مؤثر است، چرا بگوییم قاعده‌ی فراغ بر آن مقدم است؟!

و به تعبیر دیگر قاعده‌ی فراغ در جایی جاری است که اصل یا اماره‌ای حین صلات بر بطلان صلات نباشد و إلا اگر در حین صلات، اماره یا اصلی بیانگر بطلان صلات بود، دیگر قاعده‌ی فراغ جاری نیست و علی الفرض بر مبنای اینکه شکّ تقدیری کافی در جریان استصحاب است، به این معناست که مصلّی حین صلات دارای اصل است و اگر این اصل، حین غفلت اثر نداشته باشد اعتبار آن لغو است.

إن قلت: اصل محرز حین عمل دارد ولی اثر آن بعد از نماز که التفات پیدا کرد ظاهر می‌شود و همین مقدار در جریان استصحاب کافی است.

قلت: این استصحاب بعد از فراغ چه اثری دارد؟! چون همیشه قاعده‌ی فراغ بر آن مقدّم است پس لغو است. و در حقیقت اگر کسی اصرار کند قاعده‌ی فراغ در اینجا هم مقدّم بر استصحاب تقدیری است یعنی در حقیقت استصحاب تقدیری جاری نیست و مبنا مخدوش است، ولی با فرض صحت مبنا نمی‌توان قاعده را بر استصحاب مقدم دانست.
 

براي دريافت متن کامل جلسه سوّم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
کسب فضایل و رفع حوائج
امام علی (ع) خطاب به كميل به زياد: اى كميل! به خانواده‌ات فرمان بده كه روزها در پى كسب خصلت‌هاى والاى انسانى بروند و شبانگاهان، در پى رفع نيازهاى خُفتگان.
نهج البلاغه، حكمت ۲۵۷
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1397 Qommpth.ir All Rights Reserved