پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 2 مهر 1396
  • 2017 Sep 24
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 726
دیروز: 1182
ماه جاری: 1907
امسال: 167732
کل: 739606
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 11/3/1394 - 17:50
کد درس: 661 تعداد بازدید: 746 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات دروس خارج فقه
حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی (دامت برکاته)
سال تحصیلی 94-1393
جلسه‌ی بیست و ششم؛ یک‌‌شنبه 25/8/1393

ضمان مقبوض به عقد فاسد

مسأله‌ی ضمان مقبوض به عقد فاسد از مهم‌ترین مسائلی است که در مکاسب مطرح شده و برخي از مطالب پیرامون آن از مسائل مورد ابتلاء روز است كه دارای اهمیت مضاعف بوده و در عین حال پیچیده و مشکل است.

شیخ قدس سره می‌فرماید:

لو قبض ما ابتاعه بالعقد الفاسد لم يملكه، و كان مضموناً عليه.

آن‌چه را که متبایعین با عقد فاسد أخذ می‌کنند مالک نمی‌شوند؛ مثلاً در بیعی که بایع می‌گوید «بعتک کتابی بقلمک» اگر عقد به خاطر معلوم نبودن خصوصیات کتاب ـ که مثلاً دارای چند صفحه بوده و چقدر ارزش دارد ـ غرری بوده و باطل باشد، هیچ یک از بایع و مشتری، ثمن و مبیعی را که از طرف مقابل أخذ کرده‌اند مالک نمی‌شوند؛ چراکه علی الفرض بیع محقق نشده و انشاء طرفین ذات اثر نیست و در نتیجه مبیع هم‌چنان در ملک بایع و ثمن در ملک مشتری باقی مانده است. بنابراین تصرّف بایع در ثمن و تصرّف مشتری در مثمن، تصرّف در ملک غیر بوده و حرام است؛ یعنی همان حرمت قبل از إنشاء، بعد از إنشاء نیز ادامه دارد.

این حکم به حرمت تصرف در صورتی که طرفین هنگام عقد، علم به فساد معامله نداشته باشند واضح بوده و ظاهراً کسی در آن مناقشه نکرده است. امّا حکم بعضی از صور مشکل است؛ مثلاً در صورتی که متبایعین با علمِ به فسادِ عقد، قبض و اقباض کرده باشند، حكم به حرمت تصرِف هر يك، مورد اشكال بعضي قرار گرفته که إن شاء الله بعداً به آن خواهیم پرداخت. ولی در این‌که مأخوذ به عقد فاسد، ملک آخذ نمی‌شود کسی شبهه نکرده است إلا شبهه‌ی ضعیفی که قابل اعتناء نیست.

شیخ قدس سره می‌فرماید: مأخوذ به عقد فاسد، علاوه بر آن‌که ملک آخذ نشده، مضمون نیز می‌باشد؛ یعنی اگر آخذ اتلاف کند یا در ید وی تلف شود ضامن است؛ مثلاً در همان مثال بیع کتاب که عقد غرری بوده و فاسد است، اگر کتاب در دست مشتری با آفت سماوی ـ مثل زلزله، صاعقه و ... ـ هم از بین برود، ضامن است و باید از عهده‌ی خسارت آن برآید.

ادعای اجماع در کلمات فقهاء بر ضمان مقبوض به عقد فاسد

مرحوم شیخ می‌فرماید: [ضمان مقبوض به عقد فاسد، معروف بین أصحاب است] و شیخ طوسی قدس سره در باب رهن و نیز باب بیع از کتاب مبسوط ادعای اجماع بر ضامن بودن آخذ کرده است. کاشف الغطاء قدس سره نیز در شرح قواعد از شیخ طوسی قدس سره تبعیت کرده و ادعای اجماع بر ضمان کرده است. جناب ابن ادریس قدس سره نیز در سرائر بیع فاسد را جاری مجرای غصب در نزد محصّلین (یعنی فقهای شیعه که تحصیل حق می‌کنند) می‌داند به این معنا که هم تصرّف در آن حرام است و هم در صورت تلف، آخذ همانند غاصب ضامن است و در بخش دیگری از سرائر  این مطلب را به «اصحابنا» نسبت می‌دهد.

علاوه بر این أعلام، شهید ثانی قدس سره در باب غصب مسالک، ادعای اتفاق بر مضمون بودن مأخوذ به عقدِ فاسد کرده است. مرحوم سبزواری هم در کفایة الاحکام این مطلب را تأیید کرده که مضمون بودن مأخوذِ به عقد فاسد، از قطعیات کلمات اصحاب است.

بنابراین معلوم می‌شود این مسأله، از مسائل مهمی است که ریشه در کلمات اصحاب دارد.

قاعده‌ی «ما یضمن بصحیحه یضمن بفاسده»؛ مستند ضمان

مرحوم شیخ می‌فرماید: این‌که مقبوض به بیع فاسد مضمون باشد، مصداقی از قاعده‌ی کلی «كلّ عقدٍ يضمن بصحيحه يضمن بفاسده، و ما لا يضمن بصحيحه لا يضمن بفاسده» است؛ یعنی هر عقدی که صحیح آن ضمان آور باشد، فاسد آن هم ضمان آور است. هم‌چنین عکس این قاعده نیز صادق است که هر عقدی که صحیحش ضمان آور نباشد، فاسد آن هم ضمان آور نیست. پس عقد بیع، اجاره، قرض و ... چون صحیح آن ضمان آور است، فاسد آن هم ضمان آور است. در طرف عکس قاعده هم عقد هبه چون صحیحش ضمان آور نیست، پس اگر فاسد بود هم مقتضی ضمان نیست ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه بیست و ششم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
بهترین و بدترین مردم
بدترينِ مردم كسى است كه پی‌جوى عيبهاى مردم باشد و نابيناى عيبهاى خويش.
غرر الحكم، ح ۵۷۳۹
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1396 Qommpth.ir All Rights Reserved