پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 3 مهر 1396
  • 2017 Sep 25
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 555
دیروز: 1001
ماه جاری: 2737
امسال: 168562
کل: 740436
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 2/3/1394 - 16:30
کد درس: 639 تعداد بازدید: 634 تعداد نظرات کاربران: 0  

 تقریرات دروس خارج فقه
حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی (دامت برکاته)
سال تحصیلی 94-1393
جلسه‌ی نود و سوم؛ دوشنبه 31/1/1394

حکم افزایش قیمت عین بعد از تعذّر و قبل از أداء

مسأله‌ی دیگری که مرحوم شیخ قدس سره مطرح می‌فرمایند این است که اگر زمانِ تعذّر و از دسترس خارج شدن عین با زمان دفع غرامت متفاوت باشد مثلاً عین در روز دوشنبه از دسترس خارج شود ولی ضامن بخواهد غرامت آن را چند هفته بعد پرداخت کند، اگر در این مدت عین ارتفاع قیمت [سوقیه] داشته باشد، آیا ارتفاع قیمت مورد ضمان غارم است یا این‌که پرداخت قیمت یوم التعذّر کافی است؟

لزوم پرداخت ارتفاع قیمت در نظر مرحوم شیخ قدس سره

مرحوم شیخ قدس سره می‌فرماید: ارتفاع قیمت از یوم التعذّر تا یوم الأداء بر عهده‌ی ضامن است، برخلاف تلف حقیقی که ایشان در نهایت به تبع مشهور قائل به قیمت یوم التلف شدند. تفاوت ما نحن فیه (فرض تعذّر عین) با فرض تلف حقیقی آن است که در تلف حقیقی، خود عین [یا مثل آن] به ذمه‌ی ضامن نمی‌آید بلکه به مجرد تلف، قیمت همان روز یعنی یوم التلف به عهده‌ی ضامن می‌آید و چون در مورد قیمت، نوسان قیمت معنا ندارد، پس همان قیمت یوم التلف مضمون می‌باشد و فرقی نمی‌‌کند قیمت عین ‌یا مثل، بعد از یوم التلف افزایش داشته باشد یا کاهش. مضافاً به این‌که ادعا شده اجماع فقهاء بر این مطلب وجود دارد.

امّا در ما نحن فیه، چون علی الفرض مالک می‌تواند امتناع از قبول بدل حیلوله کرده و تا پیدا شدن عین صبر کند، لذا هم‌چنان عین بر عهده‌ی ضامن است. پس یوم التعذر، ضمان تبدیل به قیمت نمی‌شود بلکه هم‌چنان خودِ عین بر ذمه‌ی ضامن است تا این‌که غرامت آن را بپردازد. بله، اگر عین در این مدت تلف شود، قیمت آن از زمان تلف بر عهده‌ی ضامن می‌آید. البته همان اختلاف وجود دارد که این ضمان به قیمت چه روزی می‌باشد، آیا قیمت یوم التلف را باید بدهد یا یوم الغصب، یا أعلی القیم تا یوم التلف و یا أعلی القیم تا یوم الاداء.

در نهایت مرحوم شیخ قدس سره می‌فرماید مقتضای قاعده این است که ارتفاع قیمت تا زمان دفع بدل (یوم الأداء) بر عهده‌ی ضامن است.

نقد و بررسی کلام مرحوم شیخ قدس سره

این مسأله را نیز باید طبق مدرک مختار برای اثبات بدل حیلوله بررسی کنیم، لذا می‌گوییم:

اگر مدرک وجوب بدل حیلوله روایات ضمانت امانات باشد، از آن‌جا که مورد این روایات (سرقت، غرق متاع و إباق عبد) به منزله‌ی تلف حقیقی شمرده شده است، لذا تمام احکام تلف حقیقی را دارد؛ یعنی ضمان به قیمت وقت تعذّر ـ که در حکم یوم التلف است ـ‌ تعلّق می‌گیرد و مالک هم حق إبای از أخذ آن را ندارد، در نتیجه وقتی ملاک یوم التعذّر شد، دیگر ارتفاع قیمت بعد از آن مورد ضمان نیست.

اما اگر مدرک وجوب بدل حیلوله قاعده‌ی «لاضرر» باشد در این صورت معیار، قیمت یوم الاداء است؛ زیرا فرض آن است که طبق قاعده‌ی «لاضرر»، عین هم‌چنان در ملک مالک است، لذا [طبق مبنای مختار] ضامن باید قیمت زمان تلف عین را بپردازد که همان قیمت یوم الأداء است.

آیا با رفع تعذّر، ردّ عین به مالک واجب است؟

مسأله‌ی دیگری که در این‌جا مطرح می‌شود آن است که: اگر ضامن بدل حیلوله را پرداخت کرده باشد و اتفاقاً تعذّر ردّ عین برطرف شود و عین در دسترس قرار گیرد ـ ‌مثل این‌که چیزی در دریا افتاده و ضامن غرامت آن را داده باشد امّا اتفاقاً در روزی طوفانی و به واسطه‌ی امواج دریا در دسترس قرار گیرد و یا این‌که به سبب خشک‌سالی آب دریا پایین برود و آن شیء پیدا شود ـ‌ آیا بر ضامن واجب است عین را ردّ به مالک کند حتّی در صورتی که احضار یا ایصال آن به مالک مستلزم هزینه باشد یا نه؟

در واقع مسأله سه صورت دارد: 1. احضار عین و نیز ایصال آن به مالک، مؤونه‌ای برای ضامن ندارد. 2. احضار عین نیاز به مؤونه دارد. 3. عین در دسترس است و احضار آن مؤونه ندارد امّا ایصال به مالک مؤونه دارد.

حکم شیخ قدس سره به وجوب ردّ عین در صورت رفع تعذر

مرحوم شیخ می‌فرماید: ردّ عین به مالک واجب است فوراً، حتّی اگر احضار یا ایصال آن به مالک مستلزم هزینه‌ باشد. دلیل این مطلب، عموم روایت «على اليد ما أخذت حتّى تؤدّي» است [که بالاطلاق بیان می‌کند ضمان ذوالید تا أداء مال به مالک باقی است؛ چه أداء مال مستلزم هزینه باشد و چه نباشد].

و این توهم که ردّ عین در فترتی از زمان به خاطر تعذّر واجب نبود پس الآن هم که عین در دسترس قرار گرفته عدم وجوب ردّ آن را استصحاب می‌کنیم، مدفوع است به این‌که: چنین استصحابی جاری نیست؛ زیرا عدم وجوب ردّ عین در زمان تعذّر، به خاطر عذر عقلی (عدم دسترسی به عین) است، پس با برطرف شدن عذر عقلی، موضوع حکم عقل به عدم وجوب ردّ از بین می‌رود، لذا شکی وجود ندارد تا آن را استصحاب کنیم. بنابراین استصحاب عدم وجوب ردّ در حق ضامن جاری نیست، بلکه مقتضای استصحاب وجوب ردّ سابق و نیز عموم «علی الید» آن است که ردّ عین مطلقاً واجب است، حتّی اگر احضار یا ایصال آن به مالک مستلزم هزینه باشد.
 

براي دريافت متن کامل جلسه نود و سوّم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
بهترین و بدترین مردم
بدترينِ مردم كسى است كه پی‌جوى عيبهاى مردم باشد و نابيناى عيبهاى خويش.
غرر الحكم، ح ۵۷۳۹
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1396 Qommpth.ir All Rights Reserved