پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 22 آذر 1396
  • 2017 Dec 13
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 1355
دیروز: 1864
ماه جاری: 25585
امسال: 262798
کل: 834672
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 10/2/1394 - 15:55
کد درس: 625 تعداد بازدید: 828 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات دروس خارج فقه
حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی (دامت برکاته)
سال تحصیلی 93-1392
جلسه‌ی هشتاد و هشتم؛ یک‌‌شنبه 23/1/94

بررسی صورت دوم: (علم مالک به وصول عین بعد از مدتی)

اگر مالک بداند بعد از مدتی دسترسی به عین ممکن است ـ چه این مدت اندک باشد و چه طولانی ـ آیا دلیلی وجود دارد که در این صورت ضامن باید بدل حیلوله را بپردازد، البته اگر منع مالک از مالش در این مدت موجب تضرر او باشد؟

أعلام در این صورت برای اثبات ضمان ادله‌ای اقامه کره‌اند که عبارتند از:

ادله‌ی لزوم پرداخت بدل حیلوله در صورت دوم
1. استدلال به قاعده‌ی «الناس مسلطون علی اموالهم»

مرحوم شیخ قدس سره برای اثبات لزوم پرداخت بدل حیلوله در این صورت، به قاعده‌ی سلطنت تمسک کرده‌اند. عبارت ایشان چنین است:

فإنّ تسلّط الناس على مالهم الذي فرض كونه في عهدته يقتضي جواز مطالبة الخروج عن عهدته عند تعذّر نفسه.

مقتضای قاعده‌ی سلطنت مالک بر مالش ـ که علی الفرض الآن بر عهده‌ی ضامن است ـ این‌ است که در صورت تعذر نفس مال، مالک بتواند مطالبه‌ی خروج از عهده‌ی آن را بکند.

در حقیقت استدلال شیخ قدس سره از سه مقدمه تشکیل شده:

مقدمه‌ی اوّل: مال مسروق یا غرق شده بر عهده‌ی ضامن است.

مقدمه‌ی دوم: خروج از عهده با ردّ عین متعذّر است.

مقدمه‌ی سوم: هر مالکی بر مالش مسلط است.

با توجه به این سه مقدمه نتیجه این می‌شود که چون مالک مسلط بر مالش است و از طرف دیگر هم ردّ نفس عین متعذر است، پس مالک می‌تواند از ضامن مطالبه‌ی خروج از عهده مال را با پرداخت عوض (بدل حیلوله) کند.

مناقشه در استدلال به قاعده‌ی سلطنت

با غمض نظر از سند این قاعده، خدمت جناب شیخ عرض می‌کنیم:

اولاً: این دلیل با مدعای شما ناسازگار است؛ چراکه مدعا این بود که در مواردی که ردّ عین بالفعل متعذر است امّا علم به وصول عین در آینده وجود دارد، ردّ بدل حیلوله واجب است، در حالی که ظاهر استدلال اقامه شده مربوط به جایی است که رد عین مطلقاً متعذر باشد. پس این دلیل مدعا را اثبات نمی‌کند و چه بسا در این موارد مالک باید صبر کند تا ضامن عین را برگرداند و نهایت این‌که ضامن اجاره‌ی این مدت را پرداخت کند.

ثانیاً: معنای تسلّط مالک بر مالش که فعلاً در ذمه‌ی ضامن است، این است که مالک می‌تواند هرگونه تصرّفی اعم از اعتباری و تکوینی در مال خود بکند ـ مثلاً آن را بفروشد، هبه دهد و ... ـ امّا مسلّط بر ضامن نیست به این معنا که بتواند هر درخواستی از او بکند؛ مثلاً به او بگوید دو برابر قیمت آن را بدهد.

بنابراین این استدلال ناتمام است و لعلّ وجه این‌که مرحوم شیخ قدس سره تعبیر به «مؤید» کردند این باشد که ایشان در صدد اقامه‌ی وجهی برای اطلاق فتاوی فقهاء بودند؛ نه این‌که بخواهند دلیلی که قابل اعتماد باشد اقامه کنند.

2. تمسک به قاعده‌ی لاضرر

دلیل دیگری که برای اثبات لزوم پرداخت بدل حیلوله اقامه شده، تمسک به قاعده‌ی «لاضرر» است، به این صورت که:

عدم حکم به ضمان بدل حیلوله، موجب ایراد ضرر بر مالک است، لذا لاضرر جاری شده و این ضرر را برمی‌دارد و در نتیجه ضامن باید بدل حیلوله را بپردازد.

مناقشه‌ی برخی در استدلال دوم و ردّ آن

برخی دو اشکال بر استدلال به قاعده‌ی «لاضرر» برای اثبات لزوم پرداخت بدل حیلوله وارد کرده‌اند:

اشکال اوّل: «لا ضرر» احکام ضرریِ مجعول از قِبَل شارع را برمی‌دارد؛ یعنی ضررهایی که ناشی از تشریع احکام است، امّا نظری به ضرر ناشی از عدم الحکم ندارد. در ما نحن فیه نیز چون ضرر ناشی از عدم حکم شارع است، پس «لاضرر» نمی‌تواند چنین ضرری را بردارد و إلا باید ملتزم شویم هر جا که ضرری بر مسلمانی وارد ‌شود، شارع مقدس باید آن را جبران کند ولو از بیت المال.

اشکال دوم: جریان «لاضرر» در حق مالک، موجب ایراد ضرر بر ضامن است و در نتیجه «لاضرر» در حق مالک با «لاضرر» در حق ضامن معارضه کرده و هر دو تساقط می‌کنند. بنابراین نمی‌توان با تمسک به «لاضرر» اثبات ضمان کرد. و این توهم که چون ضامن خود اقدام بر ضرر کرده پس «لاضرر» در حق او جاری نیست، باطل است؛ چراکه ضامن نهایتاً اقدام بر ضمان خودِ عین کرده؛ نه اقدام بر ضمان سایر جهات خارج از عین از جمله پرداخت بدل حیلوله.

ردّ مناقشه‌ی مذکور

هیچ کدام از این دو اشکال بر استدلال به قاعده‌ی «لاضرر» وارد نیست.

اشکال اوّل وارد نیست؛ زیرا در مباحث اصول به طور مفصل بیان کردیم که اگر در جایی ضرر ناشی از عدم الحکم باشد و شارع مقدس هم در هیچ مرتبه‌ای جلوی ضرر را سدّ نکرده باشد، در این صورت با «لاضرر» می‌توان عدم الحکم را برداشت و در نتیجه نقیض قهری آن که وجود حکم است را اثبات کرد. در ما نحن فیه نیز می‌توان فی‌الجمله با استناد به «لاضرر» اثبات ضمان کرد و آن در مواردی است که ضرر مستند به شارع باشد؛ مثلاً اگر کسی با استصحاب یا قاعده‌ی ید، تصرف در عین کند و آن را از دسترس مالک خارج ‌کند امّا بعداً متوجه شود که عین مال دیگری بوده، در این موارد چون تصرف ذوالید به إذن شرعی بوده پس ضررِ وارد بر مالک، مستند به شارع است، لذا با «لاضرر» عدم حکم به ضمان را برمی‌داریم و در نتیجه نقیض قهری آن که حکم به ضمان باشد ـ به مقتضای امتناع ارتفاع نقیضین ـ ثابت می‌شود ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه هشتاد و هشتم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
تاثیر عالمان و حاكمان
رسول اکرم (ص) فرمود: دو گروه از امّت من اگر صالح شوند، امّتم صالح مى ‏شوند و اگر فاسد شوند، امّتم فاسد مى‏ شوند: عالمان و حاكمان.
خصال، ص 37
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1396 Qommpth.ir All Rights Reserved