پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 30 مهر 1396
  • 2017 Oct 22
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 1410
دیروز: 2057
ماه جاری: 37872
امسال: 203697
کل: 775571
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 10/2/1394 - 15:44
کد درس: 624 تعداد بازدید: 746 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات دروس خارج فقه
حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی (دامت برکاته)
سال تحصیلی 94-1393
جلسه‌ی هشتاد و هفتم؛ شنبه 22/1/94

بدل حیلوله

مرحوم شیخ قدس سره می‌فرماید: تعذّر وصول به عین در ضمان به مثل، قیمت و جمیع آن‌چه ذکر کردیم، ملحق به صورت تلف عین است؛ یعنی اگر کسی عین دیگری را از دسترس او خارج کند به گونه‌ای که عین باقی باشد امّا مالک متمکن از تصرّف در آن نباشد ـ مثلاً عین سرقت شود یا در دریا بیفتد یا گم شود و یا عبد فرار کند ـ حکم این صورت مانند حکم تلف عین است و غاصب و مَن بحکمه ضامن مثل یا قیمت آن به عنوان بدل حیلوله است.

دلیل بر این مطلب، روایات متعدده‌ای است که در باب امانات مضمونه وارد شده و حکم به ضمان عین در صورت سرقت، غرق شدن، گم شدن و نیز إباق عبد کرده است. در این موارد با این‌که عین باقی است و حقیقتاً تلف نشده و فقط مالک متمکّن از آن نیست، با این حال در روایات شریفه حکم به ضمان شده است.

مرحوم شیخ قدس سره متعرّض بررسی این روایات نشده‌اند و کأنّ اصل لزوم پرداخت بدل حیلوله را مسلّم گرفته‌اند، امّا از این جهت که پرداخت بدل حیلوله در چه مواردی لازم است، وارد بحث شده‌ و سه احتمال ذکر می‌کنند که عبارتند از:

احتمالات موجود در مسأله در کلام مرحوم شیخ قدس سره

احتمال اوّل این‌که در مواردی که مالک مأیوس از دسترسی به عین ـ ولو بالواسطه ـ باشد، پرداخت بدل حیلوله بر ضامن واجب است.

احتمال دوم این‌که لزوم پرداخت بدل حیلوله در جایی است که مالک رجائی به وصول عین ندارد، هرچند مأیوس از آن هم نباشد.

احتمال سوم این‌که لزوم پرداخت بدل حیلوله شامل مواردی می‌شود که مالک علم به وصول عین در مدت طولانی یا کوتاه دارد، البته به شرط این‌که صبر و انتظار مالک، موجب ایراد ضرر بر او باشد.

مرحوم شیخ قدس سره در ابتدا می‌فرماید: ظاهر ادله‌ی ضمان در این موارد، این است که لزوم پرداخت بدل حیلوله اختصاص به یکی از دو احتمال اوّل دارد؛ یعنی صورتی که مالک مأیوس از وصول به عین است یا لااقل رجاء به وصول عین ندارد. و ما اضافه می‌کنیم که صورت سومی هم قابل فرض است و آن این‌که مالک نه مأیوس باشد و نه این‌که امید نداشته باشد، بلکه ما بین این‌دو؛ یعنی شک داشته باشد.

سپس مرحوم شیخ قدس سره می‌فرماید: هرچند ظاهر ادلّه یکی از دو احتمال اوّل است، امّا ظاهر اطلاق فتاوی فقهاء احتمال اخیر است؛ یعنی وجوب پرداخت بدل حیلوله حتّی شامل صورتی که مالک علم به وجدان عین در مدت طویل یا قصیر دارد نیز می‌شود، البته به شرط اینکه منع مالک در این مدت موجب ضرر او باشد.

شاهد این مطلب، مسأله‌ای در باب ضمان است که فقهاء گفته‌اند اگر مالک کشتی، قطعه‌ی چوبی را از دیگری غصب کرده و در کشتی به کار برده باشد و مغصوبٌ منه در وسط دریا متوجه شود، اگر اموالی از غیر غاصب در کشتی باشد که با نزع قطعه چوب خوف نابودی آن‌ وجود داشته باشد، عین مغصوبه تبدیل به قیمت می‌شود (یعنی مالک فقط مستحقّ بدل حیلوله است) تا زمانی که کشتی به ساحل برسد، که معمولاً این مدت کوتاه بوده ـ چراکه در آن زمان‌ها سفرهای طولانی با کشتی کم بوده است ـ با این حال فقهاء حکم به ضمان بدل حیلوله کرده‌اند.

[[هم‌چنین مؤید اطلاق فتاوی فقهاء این است که قول اخیر، جمع بین حق مالک و حق ضامن است؛ چراکه حقّ مالک این است که تسلّط بر مال خود دارد و حقّ ضامن این است که با ردّ عین، بدل به او برگردد؛ چراکه دو چیز (عین و بدلش) بر عهده‌ی ضامن نیست، پس ضامن باید بدل حیلوله را بپردازد تا زمانی که مالک متمکّن از وصول به عین شود.]]

به هر حال ما این‌ مسأله را در دو صورت بررسی می‌کنیم:

صورت اوّل این‌که مالک یأس یا عدم رجاء به رسیدن عین دارد که مرحوم شیخ قدس سره لزوم پرداخت بدل حیلوله در این صورت را قدر متیقن دانستند.

صورت دوم این‌که مالک علم دارد که بعد از مدتی ـ چه طویل و چه قصیر ـ به عین دسترسی پیدا می‌کند.

ادله‌ی اثبات بدل حیلوله در صورت اوّل

همان‌طور که بیان کردیم مرحوم شیخ ادله‌ی صورت اوّل را به طور اجمال ذکر می‌کند و می‌فرماید: روایاتی که دالّ بر ضمان در امانات است، ضمان در ما نحن فیه را اثبات می‌کند، امّا متعرّض بررسی این روایات نشده‌اند. این روایات در ابواب مختلف پراکنده‌اند که ما چند نمونه را ذکر می‌کنیم:

1. روایت سلیمان بن خالد:

وَ [محمد بن یعقوب] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الرَّزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِيدِ عَنْ سَيْفِ بْنِ عَمِيرَةَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: إِذَا رَهَنْتَ عَبْداً أَوْ دَابَّةً فَمَاتَ فَلَا شَيْ‏ءَ عَلَيْكَ وَ إِنْ‏ هَلَكَتِ‏ الدَّابَّةُ أَوْ أَبَقَ الْغُلَامُ فَأَنْتَ ضَامِنٌ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَعْقُوبَ‏ مِثْلَه‏.

سلیمان بن خالد از امام صادق علیه السلام نقل می‌کند که فرمودند: اگر عبد یا دابه‌ای را رهن گرفتی [و شاید مراد این باشد که اگر رهن گذاشتی] و مُرد، چیزی بر عهده‌ی تو نیست، امّا اگر دابه هلاک شد یا عبد فرار کرد، تو ضامن هستی.

این روایت از لحاظ سند به خاطر محمد بن عبدالحمید و محمد بن جعفر الرزاز که توثیق ندارند، ناتمام است.

محلّ استدلال به روایت، عبارت «أَبَقَ الْغُلَامُ» است که حضرت در مورد عبدی که به خاطر تفریط مرتهن فرار کرده، حکم به ضمان کردند، با این‌که عبد هلاک نشده و زنده است ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه هشتاد و هفتم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
بهترينِ مردمان
امام سجّاد علیه السّلام: مردمان زمان غيبت كه به امامت او (مهدى) معتقد و منتظر ظهورش باشند، بهترينِ مردمان هستند ؛ زيرا خداوند به اندازه‌اى به آنان فهم و خِرد و شناخت داده كه غيبت در نزد آنها به منزله مشاهده است و مردم آن زمان را مانند كسانى كه در مقابل پيامبر صلى‌الله‌عليه‌و‌آله به جهاد پرداخته باشند، قرار داده است.
الاحتجاج : ج ۲ ص ۱۵۴ ح ۱۸۸
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1396 Qommpth.ir All Rights Reserved