پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 30 مهر 1396
  • 2017 Oct 22
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 1431
دیروز: 2057
ماه جاری: 37893
امسال: 203718
کل: 775592
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 2/11/1393 - 19:54
کد درس: 538 تعداد بازدید: 938 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات دروس خارج فقه
حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی (دامت برکاته)
سال تحصیلی 94-1393
جلسه‌ی پنجاهم؛ یک‌‌شنبه 28/10/1393

ب: ضمان منافع غیر مستوفاة

همان‌طور که بیان کردیم، منافع مقبوض به عقد فاسد دو دسته هستند؛ منافعی که توسط مشتری استیفاء شده است و منافعی که مشتری آن‌ها را استیفاء نکرده است. ضمان منافع مستوفاة را بررسی کردیم و اکنون نوبت بررسی ضمان منافع غیر مستوفاة است.

توقف مرحوم شیخ در این مسأله

مرحوم شیخ قدس سره در حکم این مسأله که مسأله‌ای مهم و دارای نتایج عملی فراوان است، مذبذب و مردد می‌باشد. ایشان در ابتدا می‌فرماید: مشهور قائل به ضمان منافع فائته‌ی غیر مستوفاة شده‌اند. سپس در ادامه ادله‌ی اقامه شده بر ضمانِ قابض را نقد می‌کند و در حکم مسأله توقف کرده و می‌فرماید:

«و الإنصاف: أنّ للتوقّف في المسألة كما في المسالك تبعاً للدروس و التنقيح مجالًا»

مرحوم شیخ در ادامه عبارتی از تذکره‌ علامه و نیز دو عبارت از سرائر ابن ادریس نقل می‌کند و می‌گوید با توجه به کلمات این دو بزرگوار، قول به ضمان خالی از قوّت نیست «و على هذا، فالقول بالضمان لا يخلو عن قوّة».

مرحوم شیخ سپس می‌فرماید: ظاهر صحیحه‌ی ابی ولاد که در مورد غصب است این است که ضمان، اختصاص به منافع مستوفاة دارد و منافع فائته‌ی غیر مستوفاة مضمون نیستند. پس وقتی در باب غصب منافع فائته‌ی غیر مستوفاة مضمون نباشد، در ما نحن فیه (مقبوض به عقد فاسد) به طریق اولی مضمون نیست. امّا ایشان از این کلام پاسخ داده و می‌فرمایند: هیچ کدام از فقهاء به این صحیحه در مورد خودش یعنی عدم ضمان منافع غیر مستوفاة در غصب عمل نکرده‌اند و قائل به ضمان شده‌اند [پس وقتی روایت مورد خودش را شامل نشود، نمی‌توان به آن برای اثبات حکم سایر موارد تمسک کرد. در نتیجه قول به ضمان خالی از قوت نیست].

اقوال در مسأله

مرحوم شیخ قدس سره مجموع اقوال در این مسأله را پنج تا ذکر می‌کند:

1. الضمان، و كأنّه للأكثر؛ اکثر فقهاء قائل به ضمان شده‌اند.

2. عدم الضمان، كما عن الإيضاح؛ قول دوم، عدم ضمان منافع غیر مستوفاة است، کما این‌که فخرالمحققین در ایضاح الفوائد قائل به آن شده است.

3. الضمان إلّا مع علم البائع، كما عن بعض مَن كتب على الشرائع؛ قول سوم حکم به ضمان مشتری است مگر در صورتی که بایع علم به فساد عقد داشته باشد، کما این‌که بعض محشین شرایع قائل به این قول شده‌اند.

4. التوقّف في هذه الصورة، كما استظهره جامع المقاصد و السيّد العميد من عبارة القواعد؛ حکم به توقف در صورت اخیر یعنی در صورتی که بایع عالم به فساد عقد داشته باشد باید توقف کنیم، کما این‌که بعضی از ظاهر عبارت قواعد چنین استفاده کرده‌اند.

5. التوقّف مطلقاً ... و قد عرفت أنّ التوقّف أقرب إلى الإنصاف؛ قول پنجم توقف در مسأله است مطلقاً.

توضیح عبارت شیخ قدس سره

این‌که مرحوم شیخ فرمود: «توقف اقرب به واقع است»، قاعدتاً مرادشان به حسب حکم واقعی است؛ یعنی چون در دو طرفِ ضمان و عدم ضمان، ادله وجود دارد و نمی‌توان حکم واقعی را به دست آورد، پس باید نسبت به حکم واقعی توقف کرد، و إلا توقف در حکم ظاهری معنا ندارد.

به تعبیر دیگر در فقه در مقام عمل هیچ موقع متوقف نمی‌شویم؛ چراکه یا دلالت ادله بر حکم واقعی تمام است که به آن اخذ می‌شود و یا دلالت ادله تمام نیست ـ به خاطر اجمال نص یا تعارض نصین و یا عدم دلیل ـ که در این صورت نوبت به اصل عملی می‌رسد. در رجوع به اصل عملی هم یا حالت سابقه وجود دارد که مجرای استصحاب است و یا حالت سابقه وجود ندارد که شک در مکلف‌ٌبه و نظیر آن مجرای احتیاط است و شک در اصل تکلیف مجرای برائت. مورد تخییر هم واضح است.

لذا در ما نحن فیه وقتی از لحاظ حکم واقعی نتوانستیم حکم به ضمان غاصب کنیم، نوبت به اصل عملی می‌رسد که یا استصحاب عدم اشتغال ذمه نسبت به قیمة المثل است و یا اصالة البرائة، پس در مقام عمل توقف معنا ندارد.

هم‌چنین مواردی که أجلاء فقهاء مانند محقق قدس سره می‌فرمایند «فیه تردد»، مراد تردد در حکم واقعی است و الا تردد در حکم ظاهری معنا ندارد. مرحوم آخوند نیز در خاتمه‌ی کفایة الاصول به این مطلب تذکر می‌دهد که این‌گونه عبارات فقهاء،‌ دالّ بر قصور الباع و تجزی آن‌ها در اجتهاد نیست، بلکه آن‌ها مجتهد مطلق هستند و مرادشان توقف، تردد و ... از حیث حکم واقعی است و الا در مقام فتوا و عمل، ترددی وجود ندارد.

 برای روشن شدن مسأله‌ی ضمانِ منافع غیر مستوفاة مقبوض به عقد فاسد، مناسب است در ابتدا ادله‌ی ضمان غاصب نسبت به منافع فائته‌ی غیر مستوفاة را بررسی کنیم؛ چراکه در صورت تمامیت بعض ادله، شاید بتوان در ما نحن فیه نیز به آن‌ها تمسک کرد و یا لااقل زمینه‌ای می‌دهد که مفید برای استنباط حکم در ما نحن فیه است ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه پنجاهم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
بهترينِ مردمان
امام سجّاد علیه السّلام: مردمان زمان غيبت كه به امامت او (مهدى) معتقد و منتظر ظهورش باشند، بهترينِ مردمان هستند ؛ زيرا خداوند به اندازه‌اى به آنان فهم و خِرد و شناخت داده كه غيبت در نزد آنها به منزله مشاهده است و مردم آن زمان را مانند كسانى كه در مقابل پيامبر صلى‌الله‌عليه‌و‌آله به جهاد پرداخته باشند، قرار داده است.
الاحتجاج : ج ۲ ص ۱۵۴ ح ۱۸۸
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1396 Qommpth.ir All Rights Reserved