پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 30 شهريور 1396
  • 2017 Sep 21
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 400
دیروز: 1499
ماه جاری: 29482
امسال: 162796
کل: 734670
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 21/10/1393 - 20:00
کد درس: 520 تعداد بازدید: 717 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات دروس خارج فقه
حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی (دامت برکاته)
سال تحصیلی 94-1393
جلسه‌ی چهل و دوم؛ یک‌‌شنبه 13/10/1393

الثالث: ضمان منافع عین مقبوض به عقد فاسد

مسأله‌ی دیگری که در ضمن قاعده‌ی ضمانِ مقبوض به عقد فاسد مطرح می‌شود، مسأله‌ی ضمان منافع عین مقبوضه است؛ یعنی اگر مقبوض به عقد فاسد دارای منافعی باشد، آیا مشتری همان‌طور که نسبت به اصلِ عین ضامن است، نسبت به منافع آن هم ضامن است یا نه؟

در این مسأله دو فرض وجود دارد:

1. مشتری (قابض) قبل از ردّ عین، منافع آن را استیفاء کند ـ مثلاً از شیر گوسفند مبتاعه بنوشد یا کتاب را مطالعه کند و ... ـ حال آیا قابض نسبت به منافع مستوفاة ضامن است و باید عوض المثل آن را بپردازد؟

2. مقبوض به عقد فاسد دارای منفعت است، امّا قابض این منافع را استیفاء نکرده و فقط تحت استیلاء او بوده است، حال که مالک به خاطر استیلاء قابض، منافع عین را استیفاء نکرده و از آن محروم شده، آیا قابض نسبت به این منافع ضامن است یا نه؟

ما ابتدا فرض اوّل را رسیدگی می‌کنیم؛ یعنی آیا مشتری ضامن منافعی است که قبل از ردّ مال استیفاء کرده یا نه؟ و إن شاء الله رسیدگی به فرض دوم بعداً خواهد آمد.

الف: ضمان منافع مستوفاة

مرحوم شیخ قدس سره می‌فرماید: مشهور قائل به لزوم پرداخت عوض منافع مستوفاة شده‌اند، بلکه ظاهر عبارت ابن ادریس قدس سره در کتاب سرائر، اتفاق بر این حکم است؛ چراکه مقبوض به عقد فاسد را به منزله‌ی غصب دانسته [پس همان‌طور که ضمان غاصب نسبت به منافع مستوفاة مورد اتفاق است، ضمان قابض در عقد فاسد هم مورد اتفاق است]. در مقابل مشهور، جناب ابن حمزه در الوسیلة با تمسک به نبوی مشهور «الخراج بالضمان» فرموده است: مشتری نسبت به منافع مستوفاة ، ضامن نیست و فقط ردّ عین بر او واجب است. البته عبارت ابن حمزة مربوط به صورت عدم علم متبایعین به فساد است.

در این‌جا ابتدا ادله‌ی کلام مشهور را رسیدگی می‌کنیم و اگر دلیل تامّی بر ضمانِ منافع وجود داشت، کلام ابن حمزه قدس سره مبنی بر عدم ضمان قابض را رسیدگی می‌کنیم، و إلا اگر دلیل تامّی بر ضمان منافع مستوفاة وجود نداشته باشد، در این صورت أصالة البرائة و استصحاب عدم اشتغال ذمه برای اثبات عدم ضمان منافع مستوفاة کافی است.

ادله‌ی مشهور بر ضمان منافع مستوفاة
1. تمسک به روایت «لا یحل مال إمرءٍ مسلم إلا بطیبة نفسه» و نقد آن

روایت می‌فرماید «تصرّف در مال مسلم فقط با طیب نفس او حلال است»، پس در ما نحن فیه که قابض ـ علی الفرض ـ مال دیگری را بدون إذن ممضای شرعی مورد استفاده قرار داده، این تصرّف برای او حلال نبوده و در نتیجه ضامن استیفاء منافع است و باید اجرة المثل آن را بپردازد.

امّا قبلاً بیان کردیم که از مثل این روایت، بیش از حکم تکلیفی استفاده نمی‌شود، پس نمی‌توان حکم وضعیِ اشتغال ذمه‌ی قابض را با این روایت اثبات کرد.

2. تمسک به روایت «حرمة مال المسلم کحرمة دمه» و نقد آن

در وجه استدلال به این روایت گفته‌اند: روایت بیان می‌کند احترام مال مسلم همانند احترام خون اوست، پس همان‌طور که اگر کسی خون مسلم را هدر دهد ضامن است، اگر مال او را نیز مورد استفاده قرار دهد ضامن است.

البته استدلال به این روایت [و نیز روایت قبل] متوقف بر این است که قائل به مالیت منافع عین باشیم ـ کما این‌که به نظر مشهور و مرحوم شیخ، مال است لذا می‌تواند به عنوان ثمن در معامله یا مهر در نکاح قرار گیرد ـ پس اگر کسی بدون إذن ممضای شرعی از منافع مال مسلم استفاده کند، احترام مال او را رعایت نکرده، و در نتیجه ضامن است و باید اجرت المثل آن را بپردازد.

جواب این استدلال از مطالب گذشته ـ و نیز از جواب روایت قبل ـ روشن می‌شود و آن این‌که از مثل این روایت، بیش از حکم تکلیفی استفاده نمی‌شود.

3. تمسک به روایت «علی الید ما أخذت حتّی تؤدی» و نقد آن

گفته‌اند از روایت «علی الید ما أخذت حتّی تؤدی» استفاده می‌شود که اگر کسی منافع مقبوض به عقد فاسد را استیفاء کرد، ضامن است. به این بیان که: اخذ هر شیئی به حسب خودش است و در این‌جا قابض با استیفاء منافع، در واقع این منافع را اخذ کرده است پس باید آن را ردّ کند، امّا چون این منافع به خاطر متصرّم الوجود بودن قابل ردّ نیست، لذا باید اجرت آن را بپردازد.

استدلال به این روایت سنداً و دلالةً مورد مناقشه است. از لحاظ سند قبلاً اشاره کردیم که [منشأ این روایت، مصادر عامه است، مضافاً به این‌که] راوی مباشر این حدیث، سمرة بن جندب است که ضعف و قدح او از روایات لاضرر و غیر آن روشن می‌شود.

از لحاظ دلالت هم قابل مناقشه است؛ زیرا با توجه به ذیل روایت (حتّی تودیه)، اظهر آن است که مراد روایت چیزهای است که قابلیت ردّ و أداء را داشته باشد مانند اعیان، لذا شامل منافع متدرّج الحصول نمی‌شود؛ چرا که این منافع قابلیت ردّ ندارد.

و این‌‌که بگوییم روایت بیش از اصل ضمان را بیان نمی‌کند، در نتیجه با بقاء عین باید خود عین را برگرداند و با تعذّر آن، نوبت به مثل یا قیمت می‌رسد، این کلام نیاز به مؤونه دارد که چنین مؤونه‌ای در ما نحن فیه وجود ندارد. به هر حال چون سند روایت ناتمام است، نمی‌توان به آن تمسک کرد ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه چهل و دوّم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
بهترین و بدترین مردم
بدترينِ مردم كسى است كه پی‌جوى عيبهاى مردم باشد و نابيناى عيبهاى خويش.
غرر الحكم، ح ۵۷۳۹
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1396 Qommpth.ir All Rights Reserved