پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 19 آذر 1397
  • 2018 Dec 10
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 239
دیروز: 1656
ماه جاری: 34401
امسال: 444407
کل: 1415388
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 25/9/1393 - 10:43
کد درس: 516 تعداد بازدید: 1201 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات دروس خارج فقه
حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی (دامت برکاته)
سال تحصیلی 94-1393
جلسه‌ی سی و هشتم؛ دو‌‌شنبه 17/9/1393

نقد و بررسی کلام شیخ قدس سره و بیان نظر مختار

همان‌طور که بیان کردیم، استدلال مرحوم شیخ به عموماتِ عدم ضمان امین ـ برای اثبات عدم ضمان در عقود فاسدی که «لا یضمن بصحیحه» ـ فی‌الجمله قابل تصدیق است، امّا کلّیت کلام ایشان مورد مناقشه است.

توضیح مطلب

باید ملاحظه کرد که فساد عقد در عقودی که «لا یضمن بصحیحه» ناشی از چیست؟

اگر فساد عقد ناشی از اموری مثل محجور و مجنون بودن دافع باشد، در این صورت کلام مرحوم شیخ صحیح نیست؛ زیرا ایتمانی که محجور و مجنون نسبت به قابض ابراز کرده‌، شرعاً ممضی نیست و دافع یا حقیقتاً چنین حقی برای او متصوّر نیست مثل مجنون، و یا حکماً این حق را نداشته و مسلوب العبارة بوده است مثل صغیر ممیز، پس اصلاً ایتمانی وجود نداد. لذا قابض در عقودِ فاسدی که «لا یضمن بصحیحه» طبق قاعده‌ی کلّی «هر کسی که به عقد فاسد چیزی را اخذ کند غاصب است»، غاصب بوده و در صورت تلف، ضامن است و باید جبران خسارت کند. [مگر در صورتی که بر دافع، عنوان غارّ صادق باشد.]

امّا اگر فساد عقد ناشی از فقدان بعض شروط باشد مثل عدم ذکر أجل و عدم تعیین شیء مورد معامله و قابض جاهل به فساد عقد باشد، در این صورت فساد عقد ضربه‌ای به امین بودن قابض نمی‌زند و در نتیجه قابض، امینِ دافع بوده و ضامن نیست. بنابراین کلام مرحوم شیخ قدس سره در عدم ضمانِ قابض در مثل این موارد را می‌پذیریم.

اما اگر قابض، عالم به فساد عقد باشد حتّی در فرض اخیر که فساد ناشی از مثل عدم ذکر أجل است، در این صورت اخذ و نگه‌داری او غاصبانه است و بعید نیست بگوییم مصداق تفریط آخذ و غاصب است. و از آن‌جا که ادلّه‌ی عدم ضمان امین شامل صورت تفریط نمی‌شود، پس آخذ ضامن است؛ چراکه آخذ می‌دانسته حق اخذ و نگه‌داری مال را ندارد، امّا با این حال اقدام بر اخذ آن کرده است و چون فرض این است که مالک از غیرِ ناحیه‌ی عقد رضایت به اخذ او ندارد، پس آخذ تفریط کرده است.

و اگر کسی در صدق تفریط مناقشه کند می‌گوییم: ادله‌ی عدم ضمان امین از مثل این صورت که قابض عامداً و عالماً حق دیگری را علی وجه غیر شرعی اخذ و نگه‌داری می‌کند، منصرف است. بنابراین در عقودِ غیر مضمونه اگر کسی عالم به فساد عقد باشد و براساس عقد فاسد چیزی را اخذ کند، تحت ادله‌ی عدم ضمان امین قرار نمی‌گیرد.

خلاصه‌ی مختار: کلام شیخ قدس سره بر عدم ضمان به خاطر ایتمان را تنها در صورتی می‌پذیرم که فساد عقد ناشی از فقدان شروطی مانند ذکر اجل و تعیین شیء مورد معامله باشد و قابض هم جاهل به فساد عقد باشد.

إن قلت: علم و جهل آخذ، دخیل در صدق عنوان غصب نیست، پس ید آخذ در عقود فاسدی که «لا یضمن بصحیحه»، ید غاصبانه بوده و ضامن است، حتّی اگر فساد عقد به خاطر مثل عدم ذکر أجل باشد و قابض هم جهل به فساد معامله داشته باشد.

قلت: بیان کردیم در جایی که آخذ مؤتمن مالک است، به حسب روایاتِ عدم ضمان امین، حتی اگر غاصبِ واقعی هم باشد ضامن نیست.

إن قلت: در ما نحن فیه دو قاعده وجود دارد؛ یکی قاعده‌ی «کلُ غاصبٍ ضامنٌ» و دیگری قاعده‌ی «کلُ مؤتمن غیرُ ضامن» که در این‌جا یا قاعده‌ی ضمان غاصب مقدم می‌شود، و یا حداقل چون نسبت این دو قاعده عموم من وجه است ـ چراکه بعض امین‌ها غاصب نیستند و نیز بعض غاصب‌ها امین نیستند ـ پس در ماده‌ی اجتماع تعارض کرده و هر دو تساقط می‌کنند، لذا نمی‌توان به قاعده‌ی «کلُ مؤتمنٍ غیرُ ضامن» تمسک کرد.

قلت: اولاً: به حسب فهم عرفی، قاعده‌ی «کلُ مؤتمنٍ غیرُ ضامن» حکومت بر قاعده‌ی «کلُ غاصب ضامنٌ» دارد، لذا دلیلِ حاکم مقدّم می‌شود و نسبت سنجی بین دلیل حاکم و محکوم صحیح نیست.

ثانیاً: فرضاً تعارض بین این دو قاعده مستحکم باشد و دلیل عدم ضمان مؤتمنِ مالک مقدم نباشد، در نهایت دو قاعده در ماده‌ی اجتماع با هم تعارض کرده و تساقط می‌کنند و در نتیجه به اصل مبرء ذمه رجوع می‌شود که همان استصحاب عدم ضمان و برائت از ضمانِ قابض است. [که نتیجه‌ی آن با تقدیم قاعده‌ی «کل مؤتمن غیر ضامن» یکی می‌شود.]

خلاصه‌ی نظر مختار در دو قاعده‌ی «ما یضمن بصحیحه یضمن بفاسده» و عکس آن

بیان کردیم که این دو قاعده، از لسان معصوم علیه السلام صادر نشده است. هم‌چنین مستفاد از روایات و یا مورد اجماع فقهاء نیست و دلیل دیگری هم که کاملاً منطبق بر این دو قاعده باشد وجود ندارد. بله، دلیلی که فی‌الجمله اصل قاعده را اثبات می‌کند، ادله‌ی ضمان غاصب است البته با صرف نظر از استدراکی که در انتهای بحث مطرح می‌کنیم.

هم‌چنین تنها دلیلی که فی‌الجمله عکس قاعده را اثبات می‌کند، قاعده‌ی عدم ضمان مؤتمن مالک است. لذا هر جا این دو قاعده (قاعده‌ی ضمانِ غاصب و قاعده‌ی عدم ضمان مؤتمنِ مالک) قابل تطبیق باشد، به مقتضای آن عمل می‌کنیم و إلا عموم و اطلاق دو قاعده‌ی «ما یضمن بصحیحه یضمن بفاسده» و عکس آن برای ما ثابت نیست ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه سی و هفتم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
از خودمان شروع كنيم
اميرمؤمنان (ع) فرمود: هركس خود را پيشواى مردم قرار دهد، پيش از آموختن ديگران، به آموزش خود بپردازد، و بايد تربيت كردنش با سيرت و رفتارش، پيش از تأديب به زبانش باشد. آن كس كه معلم و مربّى خويشتن است، سزاوارتر است به احترام، از آنكه معلم و مربّى مردم است.
نهج البلاغه، حكمت 73
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1397 Qommpth.ir All Rights Reserved