پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 30 تير 1398
  • 2019 Jul 21
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 917
دیروز: 1827
ماه جاری: 70806
امسال: 272334
کل: 1893746
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 12/9/1393 - 13:34
کد درس: 503 تعداد بازدید: 1419 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات درس خارج فقه
حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی (دامت برکاته)
سال تحصیلی 94-1393
جلسه‌ی سی و چهارم؛ دو‌شنبه 10/9/1393

دلیل ششم بر اثبات قاعده‌ی «ما یضمن بصحیحه یضمن بفاسده»

 دلیل دیگری که بعضی برای اثبات قاعده اقامه کرده‌اند، تمسک به حدیث لاضرر است. به این تقریب که مقصود از لاضرر، یعنی «لا حکمَ ضرریٍ» ـ که مختار ما هم چنین بود ـ و حتی اگر عدم الحکم هم ضرری باشد و شارع در هیچ مرتبه‌ای جلوی ضرر را مُنسدّ نکرده باشد، با لاضرر می‌توان عدم الحکم را برداشت و در نتیجه اثبات حکم کرد. در ما نحن فیه هم ـ یعنی در مسأله‌ی مقبوض به عقد فاسد، در صورتی که مقبوض در ید مشتری تلف شود ـ عدم حکم به ضمان، ضرر بر مالک است، پس با لاضرر برداشته می‌شود و در نتیجه نقیض آن که حکم به ضمان مشتری است، ثابت می‌شود.

نقد دلیل ششم

اولاً: همان‌طور که در مباحث اصول بیان کردیم، لاضرر فقط ضررهای مربوط به حیطه‌ی تشریع را برمی‌دارد، امّا اگر ضرری در حیطه‌ی تشریع نباشد بلکه ناشی از حوادث طبیعی و سنّت‌های تکوینی الهی باشد، لاضرر شامل آن نمی‌شود. و از آن‌جا که بحث ما در این قاعده در فرض تلف است که شیء خود به خود و به واسطه‌ی آفت سماوی از بین رفته و قابض هم نقشی در آن نداشته است. لذا ما نحن فیه اصلاً مجرای قاعده‌ی لاضرر نیست و نمی‌توان با استناد به آن، قاعده‌ی «ما یضمن بصحیحه‌ یضمن بفاسده» را اثبات کرد.

ثانیاً: سلّمنا لاضرر جاری باشد، امّا در صورتی که قیمة المثل بیشتر از قیمة المسمی باشد، جریان لاضرر در حق مالک، معارض با جریان لاضرر در حق مشتری است.

توضیح مطلب

اگر قیمة المثل به اندازه‌ی قیمة المسمی باشد، ممکن است کسی [با استناد به قاعده‌ی اقدام] بگوید چون مشتری خود اقدام بر چنین ضرری کرده است پس لاضرر در حق او جاری نیست. امّا اگر قیمة المثل بیشتر از قیمة المسمی باشد، در این صورت لاضرر در حق مشتری نسبت به مازاد از قیمة المسمی جاری است؛ چراکه مشتری فقط به اندازه‌ی قیمة المسمی اقدام بر ضرر کرده است. بنابراین جریان لاضرر در حق مالک، معارض با جریان لاضرر در حق مشتری است، در نتیجه هر دو تساقط می‌کنند، و دیگر نمی‌توان با استناد به جریان لاضرر در حق مالک، ضمانِ مشتری را اثبات کرد.

مضافاً به این‌که می‌توانیم بگوییم جریان لاضرر در حق مالک، مطلقاً ـ چه ضمان المثل به اندازه‌ی ضمان المسمی باشد و چه بیشتر از آن ـ معارض با جریان لاضرر در حق مشتری است؛ زیرا در بررسی دلیل هفتم خواهیم گفت این کلام که چون مشتری ـ ولو فی‌الجمله ـ اقدام بر ضرر کرده پس لاضرر در حق او جاری نیست، مورد مناقشه است. پس از ابتدا «لاضرر» در حق مشتری جاری است [حتّی نسبت به ضمان المسمی، و در نتیجه با لاضرر در حق مالک تعارض کرده و تساقط می‌کند].

دلیل هفتم بر اثبات قاعده

دلیل دیگری که از زمان شیخ طوسی تا امروز بر اثبات قاعده اقامه شده، تمسک به دلیل اقدام است. به این بیان که:

آخذ (قابض) ـ مثلاً مشتری در بیع و مستأجر در اجاره ـ داخل در معامله شده بنابر این‌که ضمان المسمای مالِ مقبوض، بر عهده‌ی او باشد. حال که شارع حکم به فساد عقد کرده، ضمان المسمی ثابت نمی‌شود و در نتیجه ضمان، تبدیل به ضمان واقعی (ضمان به مثل یا قیمت) می‌شود.

مناقشه‌ی شیخ انصاری قدس سره در استدلال به دلیل اقدام

عده‌ای از جمله شیخ انصاری قدس سره در این استدلال مناقشه کرده‌اند. مرحوم شیخ ابتدا بیانی بر بطلان این استدلال ارائه کرده و سپس مواردی را به عنوان نقض بر آن ذکر کرده است.

الف: بیان شیخ بر بطلان استدلال مذکور

مرحوم شیخ می‌فرماید: هرچند متبایعین اقدام بر عقد فاسد کرده‌اند به گونه‌ای که ضامن مسمی باشند، امّا اقدام آن‌ها بر ضمان مسمی شرعاً ممضی نیست؛ چراکه متبایعین در ضمن عقد بیع اقدام به معامله و ضمان کردند، ولی از آن‌جا که شارع حکم به فساد عقد و عدم ترتب اثر بر آن کرده، پس اقدام آن‌ها بر ضمان مسمی ممضی نیست، ضمان به مثل و قیمت هم که مورد اقدام متبایعین نیست و اثبات آن احتیاج به دلیل خاص دارد.

به تعبیر دیگر اقدام متبایعین بر ایجاد عقد، حصه‌ی خاصه‌ای از اقدام بوده که مقتضی ضمان به مسمی است نه ضمان به مثل و قیمت، و از آن‌جا که شارع حکم به فساد عقد کرده، پس هیچ اثری بر اقدام متبایعین مترتب نیست. ضمان به مثل و قیمت هم احتیاج به دلیل دارد. بنابراین با دلیل اقدام نمی‌توان قاعده‌ی «ما یضمن بصحیحه‌ یضمن بفاسده» را اثبات کرد.

شبهه و پاسخ به آن

در این‌جا شبهه‌ای ممکن است مطرح شود و آن این‌که:

اقدام متبایعین بر عقد، مرکب از جنس و فصل است. جنس آن اصل اقدام و فصل آن تحصیص در ضمن بیع است. هرچند با حکم شارع به فساد عقد، فصل اقدام که همان تحصیص در ضمن عقد و ضمان بالمسمی است از بین می‌رود، امّا اصل اقدامِ بر ضمان هم‌چنان باقی است و چون ردعی از جانب شارع نسبت به اصل اقدام بر ضمان وارد نشده، عدم الردع کافی برای کشف امضاء شارع است. بنابراین چون اصل اقدام بر ضمان هم‌چنان باقی است، مشتری باید عند التلف، مثل یا قیمت مبیع را به بایع بپردازد ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه سی و چهارم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
جوان و ترك تحصيل علم
امام صادق عليه السلام: دوست ندارم جوان شما را جز در دو حال ببينم: دانشمند يا دانش آموز؛ زيرا اگر چنين نباشد كوتاهى كرده و چون كوتاهى كند، ضايع گشته و چون ضايع گردد، گنهكار باشد و چون گنهكار باشد، سوگند به آن كه محمّد را بحقّ برانگيخت، در آتش جاى گيرد.
كنز العمّال، ۱۰۲۳۳
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1397 Qommpth.ir All Rights Reserved