پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 2 مهر 1396
  • 2017 Sep 24
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 702
دیروز: 1182
ماه جاری: 1883
امسال: 167708
کل: 739582
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 11/9/1393 - 11:30
کد درس: 501 تعداد بازدید: 849 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات درس خارج اصول
حضرت آیت اللّه سیّد محمّدرضا مدرّسی طباطبایی یزدی دامت برکاته
دوره‌ی دوم ـ سال یازدهم ـ سال تحصیلی 94ـ93
جلسه 24 ـ یکشنبه 2/9/93

 استصحاب

این بحث، بحثی مفید است و در تمام ابواب فقه کاربرد دارد و بلکه جاری در بعضی مسائل اصولیه نیز هست و حتی بحثی است که نتیجه‌ی آن مفید برای مقلّد نیز می‌باشد.

متأخرین در این بحث غور فراوانی نموده و مسائل بسیار متنوع و پیچیده و مهمی را ذکر کرده‌اند؛ البته در برخی موارد چه بسا بیش از نیاز بدان پرداخته شده است. إن‌شاء‌الله سعی خواهیم کرد که مسائل مورد نیاز را ذکر کنیم و مسائل فراتر از نیاز را حذف نماییم.

طبیعی است که در این مبحث نیز مانند بسیاری از مباحث، شایسته است مقدماتی ذکر شود که در ضمن اموری به آن خواهیم پرداخت.

امر اول: تعریف استصحاب

استصحاب در لغت به معنای «أخذ الشیء مصاحباً» می‌باشد. لذا در فقه گفته می‌شود که نمازگزار نباید مستصحِب اجزاء ما لایوکل لحمه باشد یا گفته می‌شود استصحاب اجزاء ما لایوکل لحمه در نماز، مانع است. در این عبارات استصحاب به معنای لغوی آن یعنی «همراه داشتن چیزی» آمده است و ربطی به استصحابی که در اصول عملیه از آن بحث می‌شود ندارد.

استصحاب در اصطلاح

در گذشته و کتب قدیمی اصول و فقه، تعبیر «استصحاب الحال» به کار رفته است؛ به این معنا که همان وضعیتی که بوده است به زمان حاضر کشیده شود، ولی کم‌کم مضافٌ الیه آن ساقط شد و استصحاب به تنهایی به کار رفت. از آنجا که استصحاب در اصول و فقه اصطلاح خاصی است لزومی ندارد که آن را از جهت لغوی ریشه‌یابی کنیم و چگونگی ورود آن به علم اصول و تطوّرات آن را بررسی نماییم، بلکه مهم آنست که ببینیم از ادله در رابطه با استصحاب چه تعریفی به دست می‌آید.

همان‌گونه که می‌دانید مرحوم شیخ فرموده‌اند اسدّ و اخصر تعاریفی که ارائه شده است «إبقاء ما کان» است؛ یعنی حکم به بقاء آنچه قبلاً بوده است. مثلاً وجوب نماز جمعه در عصر حضور معصوم علیه السّلام بوده است و شک در بقاء آن وجود دارد و حکم می‌شود که اکنون نیز آن وجوب باقی است.

با قرائن مشخص است که مقصود از ابقاء، ابقاء تعبدی است نه تکوینی؛ بدین معنا که تعبداً آن را باقی بدانیم و حکم به بقاء آن نماییم. همچنین معلوم است که این حکم به بقاء مربوط به جایی است که شک در بقاء آن شده است و إلا اگر بقاء آن معلوم باشد نیازی به حکم به بقاء ندارد.

به دلیل مذکور نبودن مثل این امور به طور صریح در تعریف شیخ رحمه الله مرحوم آخوند تعریف دیگری ارائه کرده است و فرموده است استصحاب: «الحکم ببقاء حکمٍ او موضوعٍ ذی حکمٍ شکّ فی بقائه».

این تعریف در حقیقت تصریح به مطویات تعریف منتخب شیخ رحمه الله است. لذا به جای إبقاء، الحکم ببقاء را ذکر کرد تا بیان کند مراد، ابقاء تعبدی است و به جای «ما» موصوله که اطلاق داشت، تصریح به حکم و موضوعِ دارای حکم کرد. همچنین در تعریف شیخ رحمه الله مشکوک البقاء ذکر نشده بود که مرحوم آخوند به آن تصریح کردند. البته مرحوم آخوند طبق رسم خودشان در کفایه بیان می‌کنند این تعاریف، تعاریف حقیقی نیست و شرح الاسم است و سایر تعاریف نیز به همین تعریف باز می‌گردد.

در مورد این بخش از سخن آخوند که فرمودند این تعاریف شرح الاسم است و اساساً تعریف حقیقی قابل دستیابی نیست، در موارد مختلفی از جمله بحث عام و خاص مطالبی بیان کردیم که دوباره به آن نمی‌پردازیم.

در هر حال کلام شیخ و مرحوم آخوند چه بسا مورد اشکال قرار بگیرد که:

اشکال بر تعریف

تعریف مذکور تنها بر مبنای استفاده‌ی استصحاب از أخبار به عنوان یک اصل عملی، صحیح است؛ یعنی اگر بپذیریم استصحاب، اصل عملی متّخذ از روایات است تعریف مذکور درست است، امّا بعضی مبانی قائلند استصحاب اماره است نه اصل عملی و چیزی مثل خبر واحد، شهرت، ظهورات و ... است، و بنابر چنین مبنایی تعریف مرحوم آخوند و شیخ رحمه الله درست نیست؛ زیرا:

اماره چیزی است که به واسطه‌ی آن حکم منکشف می‌شود امّا خودِ آن که حکم نیست، در حالی که صاحب کفایه استصحاب را به حکم به بقاء تعریف نمودند.

پاسخ اشکال مذکور

تعریفی را که از موضوعی ارائه می‌دهند باید به گونه‌ای باشد که با مبنای صحیح سازگاری داشته باشد و فرض آنست که هم آخوند رحمه الله و هم مستشکل، مبنای قدما را راجع به اماریت استصحاب قبول ندارند، لذا چرا باید استصحاب را به گونه‌ای تعریف کنند که شامل مبنای غلط هم بشود؟! مبنای صحیح می‌گوید حجیت استصحاب از باب روایات است و لیس إلا، بنابراین باید تعریف به گونه‌ای باشد که شامل مبانی غلط نشود و إلا لوازمی خواهد داشت؛ مثلاً اگر کسی استصحاب را اماره دانست باید مثبتات آن را نیز حجت بداند، ولی مرحوم آخوند از این لوازم احتراز می‌کنند و نمی‌پذیرند. نتیجه آنکه اشکال فوق بر تعریف آخوند و شیخ رحمهما الله وارد نیست.

مضاف به اینکه اگر کسی گمان کند استصحاب بنابر اماره بودن حکم نیست، گمان ناصوابی دارد؛ زیرا می‌توان چیزی را حکم دانست و در عین حال کاشف از حکم هم باشد. آری، مقصود از حکم، حکم تکلیفی نیست؛ زیرا حکم تکلیفی محض، کاشفیتی از حکم دیگر ندارد بلکه مقصود از حکم، اعمّ از تکلیفی و وضعی است؛ یعنی هر اعتباری از شارع به غیر از اعتبار بعث و زجر و اباحه، حکم وضعی است. لذا اگر استصحاب اماره باشد می‌توان آن را حکمی وضعی دانست که شارع آن را کاشف از حکم دیگر قرار داده است ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه بیست و چهارم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
بهترین و بدترین مردم
بدترينِ مردم كسى است كه پی‌جوى عيبهاى مردم باشد و نابيناى عيبهاى خويش.
غرر الحكم، ح ۵۷۳۹
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1396 Qommpth.ir All Rights Reserved