پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 30 مهر 1396
  • 2017 Oct 22
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 1432
دیروز: 2057
ماه جاری: 37894
امسال: 203719
کل: 775593
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 5/9/1393 - 13:52
کد درس: 494 تعداد بازدید: 884 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات درس خارج فقه
حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی (دامت برکاته)
سال تحصیلی 94-1393
جلسه‌ی سی و یکم؛ دوشنبه 3/9/1393

مناقشه‌ی شیخ کاظم شیرازی قدس سره در استدلال شیخ قدس سره به روایات

اشکال دیگری که بر استدلال مرحوم شیخ وارد شده، اشکالی است که بسیاری از اعلام از جمله یکی از مشایخِ مشایخ قدس سره ما یعنی مرحوم شیخ کاظم شیرازی ـ در کتاب بُلغة الطالب ـ آن را ذکر کرده‌ است. ایشان در سه مرحله بر کلام مرحوم شیخ اشکال می‌کند:

قسمت اوّل اشکال مرحوم شیرازی بر استدلال شیخ قدس سرهما و نقد آن

ابتدا ایشان در ذیل عبارت مرحوم شیخ (مع کونه نماءاً لم یستوفه المشتری) می‌فرماید:

«کیف لم یستوفها و لقد استولدها و اخذ منها الولد و من الواضح انه استیفاء لمنفعة الرحم حیث انه اشغلها بتربیة ما وضعه فیها، نظیر زرع الحب فی ارض الغیر»

یعنی چگونه مشتری منافع جاریه را استیفاء نکرده، در حالی که او را مستولده کرده است؟! و واضح است که اخذ ولد از جاریه، استیفاء منفعت رحم است؛ چراکه مشتری رحم زن را جهت پرورش فرزند اشغال کرده است. نظیر این‌که اگر کسی بذری در زمین دیگری بکارد، منفعت آن زمین را استیفاء کرده است.

امّا روشن است که این قسمت از اشکال، ربطی به کلام مرحوم شیخ ندارد؛ زیرا مرحوم شیخ فرمود: خودِ ولد، منفعت و نمائی نیست که مشتری آن را استیفاء کرده باشد، در حالی که اشکال شیخ کاظم شیرازی قدس سره در مورد جاریه است که مشتری با استیلاد و اشغال رحم، منافع او را استیفاء کرده است. لذا چون ایشان توجه دارند که این کلام نمی‌تواند اشکالی بر استدلال شیخ باشد، از آن رفع ید کرده و می‌فرماید: هرچند مشتری منفعت رحم را استیفاء کرده است ولی لازمه‌ی این استیفاء، پرداخت قیمت ولد نیست بلکه باید قیمت استیفاء منافع جاریه را بپردازد؛ یعنی به اندازه‌ای که از منافع او استفاده کرده، قیمت المثل آن را بپردازد.

نتیجه: اشکال اوّل ایشان با کلام شیخ و متن روایت سازگاری ندارد؛ زیرا لازمه‌ی کلام ایشان پرداخت قیمت منافع مستوفای جاریه است، امّا آن‌چه در روایت و استدلال شیخ ذکر شده بود، پرداخت قیمت خودِ ولد است.

قسمت دوم اشکال مرحوم شیرازی و نقد آن

چون اشکال اوّل مرحوم شیرازی بر استدلال شیخ وارد نبود، ایشان اشکال دیگری را ذکر کرده و می‌فرماید:

فالاولی أن یقال: إن الولد فی الجاریة کما فی سایر الحیوانات محسوب من منافعها و قد سبّب حریته و جعله ولداً له فإنه بذلک یعد مستوفیاً لها فیضمن قیمته.

 توضیح مطلب

یکی از قواعد کلّی فقه این است که «نماء، همیشه تابع اصل است» مگر این‌که مخرجی از این قاعده وجود داشته باشد؛ مثلاً اگر کسی در زمین مباح و یا حتی غصبی، بذری بکارد و محصول برداشت کند، آن نماء و محصول برای صاحب بذر است. بله، در صورت غصب، غاصب باید اجرة المثل اجاره‌ی زمین را به مالک بپردازد ولی مالک، شریک در زراعت نمی‌شود.

این قاعده‌ی کلّی در نماءهای اعتباری هم جاری است مثلاً اگر کسی با پول دیگری تجارت کند و سودی حاصل شود، آن سود برای مالک است. بله اگر عامل (تاجر) با اذن مالک تجارت کرده و قصد تبرع هم نداشته باشد، در نهایت اجرة المثل عملش به او پرداخت می‌شود.

همین قاعده در حیوانات بالمعنی الاعم هم جاری است و نماء، تابع اصل است امّا در حیوانات، اصل مادر است و ولد ملحق به مادر شده و ملک صاحب حیوان ماده است. و از آن‌جا که می‌دانیم بسیاری از احکام معامله‌ی حیوانات، به عبید و إماء هم سرایت می‌کند پس اگر عبدی با أمه‌ی دیگری نکاح کند، ولد ملحق به مادر شده و ملک صاحب أمه است.

شیخ کاظم شیرازی قدس سره این قاعده را به عنوان کبرای اشکال خود قرار داده و می‌فرماید: طبق این قاعده باید نماءِ أمه از حیث رقّیّت ملحق به او و در ملک صاحب جاریه باشد، امّا در این‌جا مشتری با وطی جاریه، سبب حرّیت ولدی شده که باید تابع مادر باشد، پس مشتری منافع جاریه را استیفاء کرده و ضامن قیمت ولد می‌باشد.

امّا این اشکال هم بر کلام شیخ وارد نیست؛ زیرا بحث ما درباره‌ی خود ولد است که آیا نمائی است که مشتری آن را استیفاء کرده یا نه؟ و چون فرض این است که ولد از ابتداء حرّ بوده و منفعت مالی نیست، پس مشتری آن را استیفاء نکرده است. فرضاً منفعت هم باشد چون این ولد حرّ است، دیگر ربطی به مالک جاریه ندارد. بدین جهت صاحب بلغة الطالب اشکال دیگری بر استدلال مرحوم شیخ وارد می‌کند.

قسمت سوم اشکال مرحوم شیرازی و نقد آن

ایشان می‌فرماید فرضاً بپذیریم که ولد، استیفاء منفعت جاریه نیست، ولی حداقل مصداق اتلاف منفعت جاریه است؛ چراکه این ولد قابلیت رقّیّت و ملک بودن برای صاحب جاریه را داشته، امّا مشتری با وطی و استیلاد أمه، سبب حرّیت ولد شده است، پس تسبیب به اتلاف ولد کرده است و هر کسی که مسبب فوت مال یا منفعتی از دیگری شود، ضامن است.

امّا ایشان در انتهاء از این کلام هم جواب داده و می‌فرماید:

إلا أن یقال: إن تسبیب الحریة لیس منه حتّی یعد اتلافاً بل من الشارع. فتأمل.

مگر این‌که کسی این‌گونه بگوید که مشتری سبب حرّیت ولد نیست تا عمل او اتلاف باشد، بلکه حرّیّت ولد به حکم شارع است، پس در حقیقت این شارع است که مال را بر مالک اتلاف کرده؛ نه مشتری.

[بنابراین ایشان در نهایت از اشکالات خود رفع ید کرده و کأن کلام شیخ را می‌پذیرند، امّا] بعض محشین تلاش کرده‌اند این اشکالات را تثبیت کنند ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه سی و یکم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
بهترينِ مردمان
امام سجّاد علیه السّلام: مردمان زمان غيبت كه به امامت او (مهدى) معتقد و منتظر ظهورش باشند، بهترينِ مردمان هستند ؛ زيرا خداوند به اندازه‌اى به آنان فهم و خِرد و شناخت داده كه غيبت در نزد آنها به منزله مشاهده است و مردم آن زمان را مانند كسانى كه در مقابل پيامبر صلى‌الله‌عليه‌و‌آله به جهاد پرداخته باشند، قرار داده است.
الاحتجاج : ج ۲ ص ۱۵۴ ح ۱۸۸
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1396 Qommpth.ir All Rights Reserved