پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 22 آذر 1396
  • 2017 Dec 13
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 1450
دیروز: 1864
ماه جاری: 25680
امسال: 262893
کل: 834767
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 20/7/1393 - 14:40
کد درس: 461 تعداد بازدید: 1035 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات درس خارج اصول
حضرت آیت اللّه سیّد محمّدرضا مدرّسی طباطبایی یزدی دامت برکاته
دوره‌ی دوم ـ سال یازدهم ـ سال تحصیلی 94ـ93
جلسه چهارم ـ سه‌شنبه 1/7/93

نقد شهید صدر بر کلام سید خویی رحمهما الله

در صورتی که قائل شویم لاضرر با ادله‌ی احکام تعارض می‌کند، گرچه لاضرر به واسطه‌ی تعارض با دلیل «توضأ» ساقط می‌شود اما به واسطه‌ی معارضه، اطلاق دلیل لاضرر با دلیل لزوم احتیاط ساقط نمی‌شود؛ به دلیل آنکه این احتیاط به حکم عقل است و احتیاط به حکم عقل با لاضرر معارضه ندارد؛ زیرا هیچ‌گاه دلیل عقلی با دلیل لفظی معارضه نمی‌کند، ولی به نوعی می‌توان وجوب احتیاط را با لاضرر برداشت و حکم کرد این احتیاط نسبت به وضو لازم نیست؛ زیرا لزوم وضو شرعی است نه عقلی و از آنجا که می‌دانیم مخالفت قطعیه با علم اجمالی جایز نیست، به ناچار مکلف باید فرد دیگر یعنی تیمم را اتیان کند. بنابراین نتیجه‌ی تساقط لاضرر با نتیجه‌ی تقدیم لاضرر یکسان خواهد بود.

نقد و بررسی کلام شهید صدر رحمه الله

حقیقت آن است که فرمایش شهید صدر رحمه الله در اینجا محصلی ندارد و اطلاق قاعده در رابطه با احتیاط نمی‌تواند کاری انجام دهد؛ زیرا اگر بخواهد احتیاط را بردارد همان‌گونه که شهید صدر رحمه الله فرمودند این احتیاط به حکم عقل است و با لاضرر رفع نمی‌شود و اگر بخواهد منشأ احتیاط را بردارد فرض آنست که منشأ آن را به نحو حکم ظاهری برمی‌دارد و وقتی به نحو ظاهری رفع شود، طبق بیان سید خویی رحمه الله علم اجمالی واقعی همچنان باقی است و باید هم وضو گرفت و هم تیمم نمود و اشکال عود می‌کند. پس پاسخ شهید صدر رحمه الله فایده‌ای نخواهد داشت.

دفع اشکال سید خویی رحمه الله

از ادله استفاده می‌کنیم که مکلف دو قسم است؛ یا بر او طهارت مائیه واجب است یا طهارت ترابیه. اگر کسی بالفعل بر او طهارت مائیه واجب نباشد طهارت ترابیه بر او واجب است و کفایت می‌کند، لذا بعد از تعارض لاضرر و «توضأ» و تساقط آن دو، اگر شک کرد که آیا وضو واجب است یا خیر و اجرای برائت از وضو کرد، به ناچار موضوع برای طهارت ترابیه درست می‌شود؛ زیرا از ادله استفاده می‌شود کسی که بالفعل به هر دلیل بر او طهارت مائیه منجّز نباشد وظیفه‌اش طهارت ترابیه است و «رفع ما لایعلمون» می‌گوید طهارت مائیه بالفعل منجّز نیست و نیازی به بیانات مذکور وجود ندارد.

با این حال به نظر می‌رسد این سخن که همیشه نتیجه‌ی تساقط لاضرر با تقدیم لاضرر یکسان است، صحیح نباشد و کلّیت نداشته باشد. از جمله در خود قضیه‌ی سمرة که مورد دلیل لاضرر است با تقدیم لاضرر، سمرة حق ورود بدون استیذان را نداشت؛ زیرا لاضرر سلطنت او را محدود نمود و از طرفی عمل او ایذاء مؤمن بود که حرام است. اما اگر لاضرر را مقدم نداریم و به سبب  تعارض با دلیل سلطنت ساقط شوند و رجوع به اصل برائت شود، اصل برائت مجوّز سمرة برای ورود بدون استیذان خواهد بود، پس نتیجه متفاوت خواهد بود.

مگر اینکه کسی بگوید در این مورد نیز اصل برائت جاری نیست؛ زیرا خلاف امتنان بر انصاری است و نتیجه این می‌شود که همیشه برائت جاری نیست و نمی‌توان گفت با تساقط لاضرر همیشه برائت جاری است. و در موارد دیگر باید در فرصتی کافی تأمل کرد و چون سخن فرضی است بیش از این مطلب را دنبال نمی‌کنیم.

تنبیه سوم

در تقریرات مرحوم نائینی یعنی فوائد الاصول و اجود التقریرات مباحث لاضرر بیان نشده است، اما مرحوم شیخ موسی خوانساری رساله‌ای در لاضرر نگاشته‌اند که در انتهای منیة الطالب که تقریرات ایشان از درس مکاسب محقق نائینی رحمه الله است به طبع رسیده و ظاهراً این رساله هم تقریرات درس مرحوم آقای نائینی است. در تنبیه سوم از تنبیهات این رساله، مطالبی بیان شده است که محور سخنان ما و برخی دیگر در این تنبیه است.

محصّل فرمایش ایشان آن است که از آنجا که الفاظ بما من المعانی برای طبیعت آن معانی صرف نظر از علم و جهل مکلفین وضع شده است (مثلاً گفته می‌شود «الماء طهورٌ» یعنی طبیعت آب طهور است، چه آن را بشناسیم یا خیر. یا «الخمر حرام» خمر را بشناسیم یا نشناسیم) بنابراین علم و جهل در مفاهیم الفاظ دخالت ندارد و حکم بر واقع معانی رفته است، در نتیجه در قاعده‌ی لاضرر نیز آثاری که بر ضرر مترتب است، یعنی نفی حکم ضرری، بر طبیعت ضرر مترتب شده است و هر جا فی‌الواقع ضرری باشد، چه آن ضرر معلوم برای مکلّف باشد و چه نباشد، آن ضرر موجب نفی احکام اولیه است. إلا اینکه از شیخ انصاری رحمه الله ظاهر می‌شود که باب وضو و ملحقات آن مانند صوم، از قاعده‌ی فوق خارج هستند و این‌گونه نیست که طبیعت ضرر، منشأ اثر باشد بلکه «ضرر معلوم» منشأ اثر است. چنان‌که در ثبوت خیار غین و عیب، ضرر مجهول با قید جهالت منشأ اثر می‌باشد.

در نتیجه باید گفت ضرر در سه حالت می‌تواند منشأ اثر باشد:

الف) طبیعت ضرر؛ چه معلوم باشد چه نباشد.

ب) ضرری که معلوم است.

ج) ضرری که مجهول است.

جایی که ذات ضرر منشأ اثر می‌شود مثل اینکه: اگر کسی در منزل خود چاهی حفر کند که به همسایه‌اش ضرر وارد می‌کند، چه بداند این چاه او مضرّ است چه نداند و چه همسایه نیز بداند یا نداند، این ضرر منشأ حکم است و آثار بر آن مترتب است.

اما در وضو اگر فرد نداند این وضو برایش ضرر دارد ولو فی‌الواقع ضرر هم باشد، لاضرر کاربرد ندارد و لاضرر وجوب وضو را از او برنمی‌دارد و این فرد اگر وضو بگیرد وضویش صحیح است، در حالی که اگر لاضرر حاکم بود یعنی فی‌الواقع امر به وضو ندارد و امر به تیمم دارد و وضوی او باطل است. همچنین است در صوم، اگر کسی نداند روزه‌اش ضرری است روزه‌اش درست است.

اما در خیار غبن و خیار عیب وقتی با لاضرر این دو خیار ثابت می‌شود که مغبون علم به ضرر نداشته باشد و إلا اگر با علم به ضرر اقدام به معامله کند خیار غبن ندارد، کما اینکه اگر کسی عالماً جنس معیوبی بخرد خیار عیب ندارد ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه چهارم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
تاثیر عالمان و حاكمان
رسول اکرم (ص) فرمود: دو گروه از امّت من اگر صالح شوند، امّتم صالح مى ‏شوند و اگر فاسد شوند، امّتم فاسد مى‏ شوند: عالمان و حاكمان.
خصال، ص 37
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1396 Qommpth.ir All Rights Reserved