پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 31 شهريور 1396
  • 2017 Sep 22
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 378
دیروز: 1943
ماه جاری: 31403
امسال: 164717
کل: 736591
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 22/4/1393 - 17:39
کد درس: 452 تعداد بازدید: 871 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات درس خارج اصول
حضرت آیت اللّه سیّد محمّدرضا مدرّسی طباطبایی یزدی دامت برکاته
دوره‌ی دوم ـ سال دهم ـ سال تحصیلی 93ـ92
جلسه 100 ـ سه‌شنبه 13/3/93

پاسخ شهید صدر رحمه الله به اشکال اخیر بر حدیث لاضرر

حاصل پاسخ این محقّق بزرگوار آن است که: اشکال از اینجا تولید شد که آقایان فکر کرده‌اند «لاضرر و لاضرار» تعلیل برای دستور پیامبر صلّی الله علیه وآله به قلع نخل است، در حالی که این مطلب درست نیست بلکه قلع، معلّل به «لاضرار» شده است نه «لاضرر».

توضیح بیشتر: مرحوم شهید صدر معتقد شده‌اند معنای ضرار با ضرر متفاوت است و ضرار به معنای «تعمّد الضرر و تقصّده باستخدام حق من الحقوق بنحو يوقع الضرر بالغير» است و ضرار آن است که کسی با به‌کارگیری حقّی از حقوق، قصد ضرر به دیگری کند و بازگشت آن به این است که کأنّ آن حق، سبب و وسیله‌ی إضرار به دیگران می‌شود، به این جهت با «لاضرار» علاوه بر آنکه حکم ضرری برداشته می‌شود، نفی می‌شود اصل حقّی که چه بسا مکلّف با تمسّک به آن، قصد ایقاع ضرر حرام بر دیگران را دارد‌.

در ما نحن فیه که سمرة بدون اجازه وارد خانه‌ی انصاری می‌شود، به وسیله‌ی لاضرر جواز دخول بدون استیذان او برداشته شده است، امّا چون سمرة انسان لجوج و عنودی بوده است و حاضر نمی‌شود که استیذان را رعایت کند و نیز حاضر به فروش نخله‌ی خود هم نیست، در این حالت «لاضرار» حقّ ابقاء نخله در خانه‌ی انصاری را نفی می‌کند؛ زیرا این حق مانند سبب و وسیله‌ای برای إضرار به دیگران بود.

نتیجه اینکه سمرة با «لاضرر» جواز دخول بدون اجازه را ندارد و با «لاضرار» حقّ ابقاء نخله را نیز ندارد.

نقد و بررسی پاسخ شهید صدر رحمه الله

اوّلاً: نپذیرفتیم که ضرار به معنای تعمّد و تقصّد ضرر باشد؛ زیرا نه وجدان لغوی آن را می‌پذیرد و نه اهل لغت به این معنا معتقد شده‌اند.

ثانیاً: فرضاً ضرار به معنای تعمّد و تقصّد الضرر باشد، با این جمله تعمّد و تقصّد الضرر حرام می‌شود امّا منشأ این ضرار که مکلّف از آن سوء استفاده کرده است و به تعبیر دیگر حرمت مال مکلّف، نمی‌تواند تماماً و از اساس برداشته شود.

فرض کنید شخصی از پشت بام منزل خود سوء استفاده کرده و از آنجا تطلّع نسبت به خانه‌های دیگران می‌کند و تقصّد إضرار با استخدام حقّی از حقوق خود می‌کند، آیا با لاضرر می‌توان مالکیت او نسبت به منزل را از بین برد؟! نتیجه‌ی فرمایش شهید صدر رحمه الله آن است که مالکیت ضرر زننده از ریشه برداشته شود، در حالی که از لاضرار چنین چیزی برداشت نمی‌شود و این لازمه قابل التزام نیست.

پاسخ دیگری از مرحوم نائینی به اشکال مذکور

اینکه رسول اکرم صلّی الله علیه وآله فرمودند: «اذْهَبْ فَاقْلَعْهَا وَ ارْمِ بِهَا إِلَيْهِ» از دو کبریٰ استفاده کرده‌اند؛ یکی کبرای «لَا ضَرَرَ وَ لَا ضِرَارَ» که نفی جواز دخول بدون استیذان می‌کند. دوم اینکه از آنجا که سمرة شخص لجوج و خبیثی بود و حاضر به قبول استیذان نشد و حاضر نشد به نحو دیگری احترام مال خود را حفظ کند (راه‌های پیشنهادی پیامبر صلّی الله علیه وآله را رد کرد) بنابراین پیامبر صلّی الله علیه وآله از ولایت الهی خویش استفاده کرده و فرمودند: «إِنَّكَ رَجُلٌ مُضَارٌّ وَ لَا ضَرَرَ وَ لَا ضِرَارَ» و اساس چنین حقوقی را از او سلب کردند؛ زیرا او استیفای حقّ خود را وسیله‌ی ضرر بر دیگران قرار داده بود و پیامبر صلّی الله علیه وآله به عنوان حاکم حکومت اسلامی، با امر حکومتی خود دستور به قلع نخل او دادند.

اشکال برخی بر پاسخ دوم نائینی رحمه الله

برخی بر این پاسخ دوم جناب نائینی رحمه الله اشکال کرده‌اند که ظاهر حدیث لاضرر «اذْهَبْ فَاقْلَعْهَا وَ ارْمِ بِهَا إِلَيْهِ فَإِنَّهُ لَا ضَرَرَ وَ لَا ضِرَار» آن است که قلع نخله معلَّل به «فَإِنَّهُ لَا ضَرَرَ وَ لَا ضِرَار» است؛ زیرا اقرب است و با حرف فاء آورده شده است و لذا نمی‌توان گفت قلع نخله مستند به امر ولایی پیامبر صلّی الله علیه وآله بوده است.

این نظیر آن است که گفته شود «لَا تَشْرَبِ الفُقّاعَ فَإِنَّهُ خَمْرٌ» که ظاهرش آن است که حرمت شرب فقّاع معلّل به خمر بودنِ آن است. در ما نحن فیه نیز قلع معلّل به ضرری بودن شده است.

نقد و بررسی اشکال مذکور (نظر مختار)

به نظر می‌رسد اگر فقط و فقط حرف فاء بود، می‌پذیرفتیم دستور به قلع معلّل به «لاضرر و لاضرار» شده است، امّا اگر چند چیز را در نظر بگیریم می‌بینیم توجیه جناب نائینی رحمه الله وجیه است ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه صدم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
بهترین و بدترین مردم
بدترينِ مردم كسى است كه پی‌جوى عيبهاى مردم باشد و نابيناى عيبهاى خويش.
غرر الحكم، ح ۵۷۳۹
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1396 Qommpth.ir All Rights Reserved