پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 30 آبان 1396
  • 2017 Nov 21
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 1591
دیروز: 1586
ماه جاری: 33266
امسال: 237170
کل: 809044
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 22/4/1393 - 17:32
کد درس: 451 تعداد بازدید: 926 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات درس خارج اصول
حضرت آیت اللّه سیّد محمّدرضا مدرّسی طباطبایی یزدی دامت برکاته
دوره‌ی دوم ـ سال دهم ـ سال تحصیلی 93ـ92
جلسه 99 ـ دوشنبه 12/3/93

در مهم‌ترین اشکالی که بر دلالت حدیث لاضرر به نفی حکم ضرری از سوی شیخ انصاری رحمه الله مطرح شد، بیان گردید که با لاضرر می‌توانیم در قضیه‌ی سمرة بن جندب جواز دخول او بر خانه‌ی انصاری را برداریم، امّا نمی‌توانیم با لاضرر احترام مالِ سمرة بن جندب را رفع کنیم؛ زیرا احترام مال سمرة ضرری نبوده است، در حالی که حضرت صلّی الله علیه وآله احترام مال سمرة را ساقط نمودند و حرمت تصرّف در نخل سمرة را ساقط کردند و دستور دادند نخل او را ریشه‌کن نمایند، این حکم چگونه با لاضرر به دست می‌آید؟!

ادامه‌ی مالکیت سمرة بر نخل در همان مکان، ضرری نبود در حالی که دستور پیامبر صلّی الله علیه وآله (اذْهَبْ فَاقْلَعْهَا وَ ارْمِ بِهَا إِلَيْه) به «لاضرر و لاضرار» تعلیل شده است و از آنجا که این تعلیل (کبریٰ) بر مورد خودش یعنی قضیه‌ی سمرة بن جندب قابل تطبیق نیست، معلوم می‌شود اساساً «لاضرر و لاضرار» معنای دیگری دارد و إلا با نکته‌ای که ذکر شد، معنایی که از لاضرر استظهار کردیم قابل برداشت نیست.

أعلام در صدد دفع این اشکال برآمده‌اند و غیر واحدی از علماء پاسخ‌هایی ارائه کرده‌اند، از جمله میرزای نائینی رحمه الله دو پاسخ مطرح نموده‌اند.

پاسخ تفصیلی مرحوم نائینی

مانعی ندارد که لاضرر علت قلع نخل سمرة باشد؛ زیرا لاضرر حاکم بر قاعده‌ی سلطنت است و از فروع قاعده‌ی سلطنت، احترام مال مسلم است. به تعبیر دیگر منع غیر از تصرّف در ملک مالک، از فروع قاعده‌ی سلطنت (الناس مسلّطون علی اموالهم) است و چون در این قضیه‌ سلطنت، ضرری است توسط لاضرر برداشته می‌شود و تمام آنچه که مربوط به سلطنت است نیز برداشته می‌شود، از جمله احترام مال نیز برداشته می‌شود. لهذا شخص انصاری می‌تواند درخت را ریشه‌کن کند و از بین ببرد.

مرحوم نائینی در ادامه اشکالی را بیان فرموده و پاسخ می‌دهد و آن اینکه:

إن قلت: هرچند احترام مالِ مسلم از فروع قاعده‌ی سلطنت است و قاعده‌ی مستقله‌ای نیست، امّا نفس قاعده‌ی سلطنت ترکیبی از امر ایجابی و امر سلبی است؛ امر ایجابی یعنی آنکه هر مالکی حقّ تصرف در مال خود را به هر نحوی که بخواهد دارد و امر سلبی یعنی مالک سلطنت دارد تا غیر را از تصرّف در مالش در هر شرایطی منع کند. در ما نحن فیه آنچه که ضرری است جهت ایجابی است؛ یعنی تصرف سمرة در مالش به هر نحوی که بخواهد، مانند سرکشی به نخل بدون استیذان از انصاری، این بخش ضرری است و با لاضرر برداشته می‌شود امّا بخش سلبی ضرری نیست؛ یعنی منع دیگران از جمله انصاری از تصرّف در نخل خود ضرری نمی‌باشد، لذا با لاضرر رفع نمی‌شود.

قلت: عبارت مرحوم نائینی در مقام پاسخ، مفصّل و تا اندازه‌ای مبهم است، امّا به نظر می‌آید ایشان در نهایت دو پاسخ به اشکال می‌دهند:

1. گرچه قاعده‌ی سلطنت مرکّب از دو جزء ایجابی و سلبی است، امّا این تحلیل یک تحلیل عقلی است و إلا سلطنت مفهوم بسیط بدون جزء است و امر آن دائر بین بود و نبود است و اگر لاضرر بتواند آن را بردارد، چون بسیط است همه‌اش را رفع می‌کند و اگر نتواند بردارد، سلطنت با تمام آثارش باقی است. لذا ترکیب مذکور در مقام عمل، خیالی بیش نیست و سلطنت امری بسیط است و نمی‌توان گفت لاضرر یک بخش آن را شامل می‌شود ولی بخش دیگر را در برنمی‌گیرد.

2. پاسخ دیگر ایشان آن است که: گرچه آنچه که علّت و موجب وارد شدن ضرر بر انصاری است دخول بدون استیذان است و به تعبیر دیگر جزء اخیر علّت ضرر، دخول بدون اجازه‌ی سمرة بود، إلا اینکه جواز دخول سمرة متفرع بر ابقاع نخله‌ی او در بستان است. به تعبیر دیگر چون حقّ ابقاء نخله برای سمرة وجود داشت، این حق منجرّ به دخول بدون استیذان او می‌شده است، پس ضرر در نهایت به حقّ ابقاء نخله برمی‌گردد. هرچند ضررِ بلا واسطه همان جواز دخول بدون اجازه است امّا این جواز دخول، معلول حقّ ابقاء نخله در بستان است، لهذا قاعده‌ی لاضرر می‌تواند علّت العلل را بردارد و تنها اقتصار بر معلول نمی‌شود، بلکه علت نهایی ضرر یعنی حقّ ابقاء شجره را برمی‌دارد و لامحاله می‌توان گفت لاضرر علت برای ریشه‌کن شدن نخل است.

نظیر این مسئله آن است که اگر مقدّمه و ذی المقدمه‌ای وجود داشته باشد (مانند نصب نردبان و کون علی السطح) اگر نصب نردبان به خاطر ضرری بودن وجوب نداشته باشد، لاضرر در حقیقت وجوب کون علی السطح یعنی وجوب ذی المقدّمه را نیز برمی‌دارد و بنابراین همان‌طور که در این مثال، وجوب ذی‌المقدمه به خاطر ضرری بودن مقدّمه برداشته شد، در ما نحن فیه هم علّت به خاطر ضرری بودن معلول برداشته می‌شود.

در قضیه‌ی سمرة، آنچه که ضرری است یعنی جواز دخول بدون اجازه، معلول است و علّت این جواز، حقّ ابقاء نخله است، امّا اکنون که جواز دخول بدون اجازه رفع شد به ناچار علّت العلل و علت اصلی آن نیز برداشته می‌شود.

سپس مرحوم نائینی إن قلت و قلتی ذکر می‌کنند که ضرورتی در ذکر آن وجود ندارد.

نقد و بررسی پاسخ اوّل و دوم مرحوم نائینی به إن قلت

سلطنت مالک بر ملک، از امور عقلائیه و اعتباریه است که شارع آن را امضاء نموده است و امری تأسیسی نیست و می‌دانیم عقلا در مالکیت (که یا عین سلطنت است یا منشأ سلطنت است) حتی در جنبه‌ی ایجابی سلطنت هم تفکیک قائل می‌شوند و مثلاً می‌گویند برخی از تصرّفات توسط مالک مجاز است امّا برخی دیگر جایز نیست و گاهی نیز با وجود ملکیت فردی بر عینی، هیچ تصرّفی از سوی مالک مجاز نیست، مانند ملکی که در رهن دیگری قرار گرفته است.

پس در میان عقلا، تفکیک در ملکیت امر شناخته شده‌ای است و شارع نیز شیء جدیدی در مسئله‌ی ملکیت و سلطنت ابداع نکرده است، بنابراین مانعی ندارد که لاضرر تنها بخشی را که ضرری است بردارد و سایر بخش‌ها و تصرفات باقی بماند. لهذا پاسخ اوّل مرحوم نائینی ناتمام است ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه نود و نهم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
پاداش كسي كه گره از كار مؤمني بگشايد چيست؟
امام رضا (ع): هر كه گره از كار مؤمنى بگشايد، خداوند در روز قيامت گره غم از دل او بگشايد.
منتخب ميزان الحكمة،270
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1396 Qommpth.ir All Rights Reserved