پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 22 آذر 1396
  • 2017 Dec 13
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 1490
دیروز: 1864
ماه جاری: 25720
امسال: 262933
کل: 834807
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 21/4/1393 - 19:42
کد درس: 440 تعداد بازدید: 841 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات درس خارج اصول
حضرت آیت اللّه سیّد محمّدرضا مدرّسی طباطبایی یزدی دامت برکاته
دوره‌ی دوم ـ سال دهم ـ سال تحصیلی 93ـ92
جلسه 88 ـ شنبه 20/2/93

اشکال دیگری از شهید صدر به مقطع سوم کلام محقق اصفهانی رحمهما الله

شهید صدر رحمه الله می‌فرماید: «و امّا ما ذكره من ان الفرق بين صيغة المفاعلة و بين الثلاثي المجرد المتعدي بنفسه من ان المفاعلة موضوعة للتعدي الملحوظ مستقلا ... »؛ آنچه محقّق اصفهانی رحمه الله فرمودند مبنی بر اینکه مفاعله وضع شده است برای تعدّی ملحوظ علی نحو ‌الاستقلال، دقیقاً چه مقصودی را بیان می‌کند؟

مرحوم صدر سه احتمال ذکر می‌کند و در هر سه مناقشه می‌کند؛

احتمال اوّل: اگر مقصود آن است که وزن مفاعله برای مفهوم اسمی تعدّی وضع شده است، بطلان آن  روشن است؛ زیرا وزن مفاعله هیأت است و نمی‌تواند مفید مفهوم اسمی باشد.

احتمال دوم: ممکن است مراد آن باشد که وزن مفاعله دلالت بر منشأ انتزاع تعدیه می‌کند و نشان می‌دهد تعدّی فعل چگونه رخ می‌دهد. این نیز نمی‌تواند پذیرفته شود؛ زیرا منشأ انتزاع تعدیه همان ماده‌ی فعل است؛ مثلاً در «ضارَبَ» منشأ انتزاع، همان نفس ضَرْب است نه وزن فاعَلَ.

احتمال سوم: ممکن است این معنا اراده شده باشد که وزن مفاعله برای بیان تقصّد فاعل (حین اصدار فعل) بلوغ فعل را به مفعول باشد و اینکه فاعل، تعدیه‌ی فعل به مفعول را قصد کرده باشد؛ مثلاً «خَدعَه» یعنی اثر خُدعَه در فرد ظاهر شد، امّا «خادَعَه» یعنی فاعل عامداً متصدی ایصال خدعه به مفعول شد.

شهید صدر رحمه الله می‌فرمایند: اگر این معنا اراده شده باشد نیز مورد پذیرش نیست؛ زیرا برخی جاها مفاعله صادق است هرچند قصدی وجود نداشته باشد، مانند: «قابَلتُه اتفاقاً»؛ «مقابل او قرار گرفتم اتفاقاً» یا مثلاً گفته می‌شود: «صادَفتُه». پس معلوم می‌شود مفاعله برای تقصّد إنهاء فعل به مفعول نمی‌باشد.

نقد و بررسی اشکال مذکور

واقع امر آن است که در عبارات محقّق اصفهانی رحمه الله مطلبی دالّ بر اینکه مفاعله برای تعدّی ملحوظ علی نحو الاستقلال وضع شده است، وجود نداشت. در عبارات محقّق اصفهانی رحمه الله دو مطلب ذکر شده بود:

1. «فحيثية التعدية بالأداة أو بنفسه ملحوظة في هيئة المفاعلة بنفسها» یعنی در مقام افاده‌ی هیأت، حیثیت تعدیه ملحوظ است و نفرمودند این حیثیت ملحوظ، استقلالی است.

2. «فان هذه الحيثية ملحوظة في مقام إفادة النسبة» و در ادامه بیان کرده‌اند امثال «خادَعَه» و ... برای إنهاء مادّه توسط فاعل به مفعول وضع شده است.

بنابراین اشکال مذکور، برداشت شهید صدر از کلمات محقّق اصفهانی رحمهما الله است در حالی که ایشان چنین مطالبی بیان نکرده‌اند. اساساً شأن محقّق اصفهانی رحمه الله بالاتر از ‌آن است که بگوید وزن هیأت مفاعله که یک معنای حرفی است مشتمل بر معنای اسمی استقلالی است.

و امّا اینکه محقق اصفهانی رحمه الله ملتزم شده‌اند وزن مفاعله برای إنهاء فعل به مفعول است، سخن درستی است و تعبیر تصدّی را نیز چند مرتبه به کار برده‌اند. مثلاً «ضَرَبَه» صدور هر نوع ضربی از فاعل بر مفعول را در بر می‌گیرد، امّا اگر فاعل، متصدی ضرب مفعول گردید «ضارَبََه» به کار می‌رود. «ضارَبَه» یعنی فاعل متصدّی ضرب مفعول گردیده است.

امّا آیا مقصود محقّق اصفهانی رحمه الله همان تقصّد فاعل برای إنهاء فعل به مفعول بوده است یا چیزی وراء آن بوده است؟

شاید اگر مسامحه کنیم همین «تقصّد إنهاء» مراد محقّق اصفهانی رحمه الله باشد، امّا به نظر می‌رسد مراد محقّق اصفهانی رحمه الله از إنهاء ماده به فعل، إدراج عمد و قصد در آن نبوده است بلکه مقصود ایشان آن بوده است که در مقام افاده‌ی نسبت و انتساب مادّه به فاعل و مفعول، فاعل در مقام انتساب، خصوصیتی دارد و فعالیت ویژه‌ای دارد. انتساب ممکن است به أنحاء مختلف رخ دهد امّا اگر انتساب به فاعل دارای خصوصیت و برجستگی باشد ولو قصد در کار نباشد، کافی است که با هیأت مفاعله ذکر شود.

بنابراین می‌توان گفت: «قابَلتُ زیداً صدفةً» یا «جاوَزَ هذا الریحُ ذلک المکان» (باد از آن مکان تجاوز کرد) با اینکه باد دارای قصد نیست. لذا همین که در استناد، برجستگی نسبت با فاعل باشد کافی است که باب مفاعله به کار رود، ولی اگر فاعل دخالت اصلی و برجستگی نداشته باشد این‌گونه نیست. لذا مقصود محقق اصفهانی رحمه الله می‌تواند این‌گونه باشد که اگر انتساب بیّن و اصالی به فاعل باشد وزن مفاعله به کار می‌رود ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه هشتاد و هشتم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
تاثیر عالمان و حاكمان
رسول اکرم (ص) فرمود: دو گروه از امّت من اگر صالح شوند، امّتم صالح مى ‏شوند و اگر فاسد شوند، امّتم فاسد مى‏ شوند: عالمان و حاكمان.
خصال، ص 37
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1396 Qommpth.ir All Rights Reserved