پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 21 آذر 1396
  • 2017 Dec 12
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 835
دیروز: 1778
ماه جاری: 23201
امسال: 260414
کل: 832288
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 27/2/1393 - 16:44
کد درس: 401 تعداد بازدید: 846 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات درس خارج اصول
حضرت آیت اللّه سیّد محمّدرضا مدرّسی طباطبایی یزدی دامت برکاته
دوره‌ی دوم ـ سال دهم ـ سال تحصیلی 93ـ92
جلسه 71 ـ یکشنبه 17/1/93

ج) استحقاق عقاب تارک فحص در صورت مطابقت اتّفاقی عمل با حجّت و مخالفت با حکم واقعی

مسئله‌ی دیگری که در تتمّه‌ی شرایط اجرای برائت مطرح شده است، آن است که اگر کسی بدون فحص اجرای برائت کند و در مخالفت واقع نیز گرفتار شود، ولی اگر فحص هم می‌کرد به دلیلی که مفید حکم شرعی می‌بود دست نمی‌یافت و مرجع او در نهایت همان برائت بود، چه حکمی دارد؟ آیا چنین شخصی مستحقّ عقاب است یا خیر؟

البته این مسئله ثمره‌ی عملی ندارد؛ زیرا بحث ما دائر مدار واقعی است که یوم تُبلی السرائر معلوم می‌گردد و فی الحال کسی بدان دسترسی ندارد. با این حال این مسئله و بررسی آن شیرین است و در تحقیق سایر مسائل نیز می‌تواند به ما کمک کند.

دو احتمال و دو قول در مسئله وجود دارد:

1. از آنجا که این فرد اگر فحص هم می‌کرد به دلیل دست نمی‌یافت و می‌دانیم وجوب فحص، یک وجوب طریقی است، بنابراین عقاب این فرد بر مخالفت واقع، عقاب بر غیر مبیّن است و قبیح است و لامحاله استحقاق عقوبت ندارد.

2. قول دیگر آن است که این فرد بدون فحص عذری نداشته است و وظیفه‌اش احتیاط بوده است، هرچند اگر فحص می‌کرد معذور بود امّا او فحص نکرده است و بدون عذر موجّه در مخالفت واقع قرار گرفته است و مستحقّ عقوبت است.

برای رسیدن به واقع و اتّخاذ نظر در این مسئله باید أدلّه‌ی وجوب فحص را بررسی نماییم و ببینیم مقتضای أدلّه‌ی وجوب فحص چه مقدار است؟ آیا به گونه‌ای است که چنین فردی نتواند مشمول أدلّه‌ی برائت باشد یا این‌گونه نیست.

در مجموع سه دلیل بر وجوب فحص پذیرفتیم:

1. انصراف أدلّه‌ی شرعیه‌ی برائت از حالت قبل فحص در شبهات حکمیه با نظر به أدلّه‌ی تحریص بر تعلّم و اینکه اغراضی در احکام شرعیه موجود است که شارع در مجموع، نظر به تحقّق آنها دارد.

2. علم اجمالی.

3. مثل حدیث «أفلا تعلّمتَ».

مقتضای دلیل اوّل وجوب فحص آن بود که ولو أدلّه‌ی شرعیه‌ی برائت اطلاق دارد، مانند «رفع ما لایعلمون»، «الناس فی سعةٍ ما لم یعلموا»، «ما حجب الله ...» و شامل قبل فحص هم می‌شود، امّا از آنجا که شارع حثّ زیادی بر تعلّم احکام کرده است و می‌دانیم احکام شرعیه بدون غرض نیست، از مجموع أدلّه به دست می‌آید که نظر شارع چنین نیست که هر کجا شک پیدا شود، بدون هیچ تعلّمی به اطلاقات أدلّه‌ی برائت رجوع شود و زمینه‌ای در ذهن متتبّع پیدا می‌شود که موجب انصراف أدلّه از صورت قبل از فحص در شبهات حکمیه می‌شود؛ زیرا این شبهات قابل تعلّم هستند.

بدین جهت می‌گوییم فرض آن است که مثل «رفع ما لایعلمون» اساساً شامل حالت قبل از فحص نمی‌شود؛ زیرا از آن منصرف است و لهذا فردی که بدون فحص، اجرای برائت کرده است دلیل و مستندی ندارد و فرض آن است که حکم الزامی الهی در متن واقع موجود است، در نتیجه اگر فرد مرتکب خلاف شود مانند فرض ما نحن فیه، مستحقّ عقاب است.

آری، اگر کسی قائل به برائت عقلیه شود و قائل شود همین که حکم الهی قابل وصول نیست ولو با فحص، عقاب بر آن قبیح است، در مثل ما نحن فیه مخالفت با واقع استحقاق عقوبت نمی‌آورد؛ زیرا فرض آن است که بیانی از شارع معلوم نیست و قاعده‌ی قبح عقاب بلابیان هم جاری است، پس مخالفت فرد با واقع همراه عقوبت نمی‌باشد، امّا ما این قاعده را قبول نداریم و مسلک حقّ‌الطاعة را پذیرفتیم.

مقتضای دلیل دوم بر وجوب فحص، یعنی علم اجمالی به احکام الزامیه‌ی واقعیه این بود که اجرای برائت در تمام اطراف، تجویز مخالفت عملیه‌ی قطعیه با حکم معلوم است و اجرای برائت در بعضی موارد، ترجیح بلامرجّح است، پس باید تلاش کرد که این علم اجمالی منحل گردد و یا احتیاط نمود.

برخی معتقد شده‌اند اگر مدرک وجوب فحص، علم اجمالی باشد و فرد با فحص نیز ظفر به دلیل پیدا نمی‌کند، حتی اگر فحص نکند و در مخالفت واقع گرفتار شود مستحقّ عقوبت نیست؛ زیرا معنایش آن است که اگر این مکلّف در کتب روایی و مثل آن فحص کند ظفر به دلیلی پیدا نمی‌کند که مثلاً ‌بیان کند دعا عند رؤیة الهلال واجب است، در نتیجه دلیلی در کتب وجود ندارد و لذا از اطراف علم اجمالی مکلّف خارج می‌شود و لامحاله احتیاط نسبت به ‌آن وجوب ندارد؛ زیرا وجوب احتیاط مربوط به اطراف علم اجمالی است.

این بیان به نظر ما ناتمام است؛ زیرا دو علم اجمالی وجود دارد: یک علم اجمالی کبیر و یک علم اجمالی صغیر؛ علم اجمالی کبیر این بود که مکلّف می‌داند در شرع یک سلسله احکام الزامیه وجود دارد؛ چه در کتب آمده باشد چه در کتب نیامده باشد، و علی‌الفرض علم اجمالی منجّز است مگر آنکه منحل شود یا به انحلال حقیقی یا انحلال حکمی، اگر این فرد فحص کند و انحلال حقیقی پیدا شود یا علم تعبّدی به اندازه‌ی معلوم بالاجمال حاصل شود، در مابقی شبهه‌ی بدویه خواهد بود و اصول مؤمّنه جاریست، امّا اگر مکلّف فحص نکند ـ‌ که فرض همین است ـ و علم اجمالی منحل نشود، معنایش این است که اگر در متن واقع حکمی بوده است منجّز است و مخالفت با آن استحقاق عقوبت می‌آورد و أدلّه‌ی برائت عذر برای او نخواهد بود. حتی استصحاب عدم تکلیف به عنوان مؤمّن، عذر برای او محسوب نمی‌شود و لامحاله به مقتضای علم اجمالی نیز اگر وجوب فحص لازم شود، اجرای برائت قبل از فحص مقتضی عقوبت است ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه هفتاد و یکم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
تاثیر عالمان و حاكمان
رسول اکرم (ص) فرمود: دو گروه از امّت من اگر صالح شوند، امّتم صالح مى ‏شوند و اگر فاسد شوند، امّتم فاسد مى‏ شوند: عالمان و حاكمان.
خصال، ص 37
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1396 Qommpth.ir All Rights Reserved