پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 3 مهر 1396
  • 2017 Sep 25
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 532
دیروز: 1001
ماه جاری: 2714
امسال: 168539
کل: 740413
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 6/9/1392 - 15:06
کد درس: 277 تعداد بازدید: 614 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات درس خارج فقه
حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی (دامت برکاته)
سال تحصیلی 93-1392
جلسه‌ی پانزدهم؛ ‌دو‌شنبه 29/7/1392

شک بین حق و حکم

بعد از این‌که حقیقت ملک، حق و حکم را مفصلاً بیان کردیم و هم‌چنین افتراق این مفاهیم از یکدیگر را توضیح دادیم، دیگر اشتباه مفهومی بین آن‌ها اتفاق نمی‌افتد و این مفاهیم متمایز از یکدیگر هستند. امّا اگر از لحاظ مصداق شک کردیم وظیفه چیست؟ مثلاً شک کنیم دلیلی که بر جعل و اعتبار دلالت می‌کند، آیا اعتبار را به نحو حق جعل کرده که قابلیت اسقاط یا نقل و انتقال در آن وجود دارد یا به نحو حکم جعل کرده که حتّی توهم جواز اسقاط یا نقل و انتقال در آن وجود ندارد. البته شک مصداقی در مورد ملک خیلی نادر است و این شک بیشتر بین حق و حکم واقع می‌شود.

اگر از دلیل ولو به مناسبت حکم و موضوع بتوانیم استفاده کنیم که جعل به نحو حق بوده یا حکم، به آن ملتزم می‌شویم، امّا اگر نتوانستیم از دلیل استفاده کنیم، باید به عمومات و اطلاقات دیگر و یا به اصول عملیه رجوع کنیم. البته در این صورت شک ما صوری دارد:

صور شک بین حق و حکم

اگر شک ما بین حکم و اصل حق باشد، ظاهراً این شک تأثیری در عمل ندارد؛ زیرا طبق مبنای ما حق مساوی با فعلیت جواز اسقاط یا نقل و انتقال نیست، بلکه فقط زمینه‌ی آن را دارد، لذا مثلاً جواز رجوع واهب در هبه، چه به نحو حکم باشد یا به نحو حق محض، تأثیری ندارد.

و اگر شک ما بین حکم باشد و بین حقی که قابلیت اسقاط یا نقل و انتقال را دارد؛ مثلاً جواز أکل مارّ آیا به نحو حکم است یا به نحو حق، که اگر به نحو حق باشد قابلیت اسقاط و نقل و انتقال را دارد. در این صورت حکم شک روشن است و استصحاب عدم تأثیر اسقاط یا عدم تحقق نقل و انتقال جاری می‌شود، بلکه استصحاب «جواز أکل برای مارّ» که استصحاب مسببی است، جاری می‌شود.

بحث مهم صورتی است که در خود حق شک شود که آیا از حقوقی است که قابلیت اسقاط یا نقل و انتقال را دارد یا این‌که حق محض است و این قابلیت را ندارد.

این مسأله مورد بحث و بررسی أعلام قرار گرفته است، از جمله سید یزدی قدس سره مطالب مفصلی را بیان کرده است.

تقسیم حقوق در کلام سید یزدی قدس سره

سید یزدی قدس سره حقوقی را که در کلمات فقهاء بیان شده از جهت جواز یا عدم جواز اسقاط و نقل و انتقال، در شش قسم إحصاء کرده است که عبارتند از:

1. «ما لا ينتقل بالموت و لا يصحّ إسقاطه و لا نقله»؛ حقوقی که با موت منتقل به ورثه نمی‌شود [یعنی قابلیت انتقال قهری را ندارد]  و اسقاط و نقل و انتقال [اختیاری] آن توسط ذی‌الحق هم جایز نیست، مانند حق أبوت، حق ولایت حاکم، حق استمتاع زوج از زوجه و نظایر این حقوق.

البته ممکن است کسی بگوید این موارد یا بعض آن‌ها از احکام شرعیه هستند نه از حقوق، ولی سید یزدی قدس سره می‌گوید علی فرض این‌که حق باشد، قابلیت اسقاط و نقل و انتقال را ندارند.

2. «ما يجوز إسقاطه و لا يصحّ نقله و لا ينتقل بالموت أيضا»؛ حقوقی که قابلیت اسقاط را دارد، امّا قابلیت نقل و انتقال را نداشته و با موت هم منتقل نمی‌شود، مانند «حقّ الغيبة أو الشتم أو الأذيّة بإهانة أو ضرب أو نحو ذلك» یعنی وقتی کسی غیبت می‌شود، مغتاب (بالفتح) حقی بر غیبیت کننده (مغتاب بالکسر) پیدا می‌کند که از او طلب حلّیت شود، هم‌چنین شاتم و اذیت کننده از مشتوم و اذیت شده باید طلب رضایت کنند، مرحوم سید می‌فرماید این حق قابل اسقاط است؛ مثلاً می‌تواند بگوید من حق طلب حلّیت را اسقاط کردم.

البته ـ حداقل ـ در مورد غیبت، به گونه‌ی دیگری هم می‌توان مسأله را تصور کرد و آن این‌که بگوییم: یکی از حقوق مسلمان این است که غیبت نشود، امّا اگر کسی بگوید راضی هستم غیبت من را بکنید و این حق را اسقاط بکند، بنابر احتمالی غیبت جایز است، امّا ما در بحث غیبت این قول را نپذیرفتیم و بیان کردیم رضایت مغتاب (بالفتح)، مجوز برای ارتکاب غیبت حرام نیست، مگر این‌که ممکن است در مواردی موضوع غیبت را منتفی کند.

3. «ما ينتقل بالموت و يجوز إسقاطه و لا يصحّ نقله»؛ حقوقی که با موت منتقل می‌شود و اسقاط آن هم جایز است، امّا نقل و انتقال آن جایز نیست، مانند حق شفعه بنابر وجهی.

4. «ما يصحّ نقله و إسقاطه و ينتقل بالموت أيضا»؛ حقوقی که هم قابلیت نقل و اسقاط را دارد و هم با موت منتقل می‌شود، مانند حق خیار، حق قصاص، حق رهانة، حق تحجیر، حق شرط و ... .

5. «ما يجوز إسقاطه و نقله لا بعوض»؛ حقوقی که اسقاط و نقل آن بدون عوض جایز است، مانند حق قَسم که زوجه حق هم‌خوابی خودش را می‌تواند اسقاط کند یا به زوج بدون عوض منتقل کند.

6. «ما هو محلّ الشّكّ في صحّة الإسقاط أو النّقل أو الانتقال»؛ حقوقی که درصحت اسقاط و نقل و انتقال آن شک داریم، مانند حق رجوع در عدّه‌ی رجعیه، حق نفقه‌ی أقارب ـ غیر از زوجه ـ مثل ابوین و اولاد، حق فسخ به عیوب در نکاح، حق سبق در امامت جماعت برای امام راتب، حق عزل در وکالت، حق رجوع در هبه و ... .

مرحوم سید این تقسیم‌بندی را براساس بعضی فتاوا انجام داده‌اند، امّا این‌که این تقسیم‌بندی درست است یا نه، باید در جای خود با بررسی ادلّه‌ی هر یک از این حقوق و یا با رجوع به سایر امارات، آن را مشخص کرد و ما الآن درصدد بیان آن نیستیم. مهم بررسی مسأله در صورت شک در قابلیت اسقاط و نقل است ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه پانزدهم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
بهترین و بدترین مردم
بدترينِ مردم كسى است كه پی‌جوى عيبهاى مردم باشد و نابيناى عيبهاى خويش.
غرر الحكم، ح ۵۷۳۹
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1396 Qommpth.ir All Rights Reserved