پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 29 مهر 1396
  • 2017 Oct 21
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 1668
دیروز: 1641
ماه جاری: 36073
امسال: 201898
کل: 773772
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 5/9/1392 - 13:29
کد درس: 271 تعداد بازدید: 546 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات درس خارج فقه
حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی (دامت برکاته)
سال تحصیلی 93-1392
جلسه‌ی دوازدهم؛ دو‌‌شنبه 22/7/1392

اشکالات مرحوم امام قدس سره بر نظریه‌ی دوم

حضرت امام قدس سره در ردّ نظریه‌ی دوم که حق را مرتبه‌ای ضعیف از ملک می‌داند می‌فرماید:

اولاً: از آن‌جا که حق مفهومی اعتباری است ـ و حقیقت شرعیه یا متشرعه ندارد ـ و ملاک در مفاهیم اعتباری رجوع به عرف و ارتکازات عقلاء است، با مراجعه به فهم عرف و ارتکازات عقلاء درک می‌کنیم حق و ملک دوگانگی دارند و جوهراً با هم متفاوتند.

ثانیاً: در بعض موارد حق صادق است امّا ملک صادق نیست؛ مثلاً اگر کسی سبقت بگیرد برای نشستن در مکانی از مسجد یا اراضی متسعه ـ چه این اراضی ملک شخصیه باشد و چه جزء موقوفات ـ مشهور قائلند چنین فردی نسبت به آن مکان ذا حق می‌شود و کسی نمی‌تواند با او مزاحمت کند، امّا مالک آن مکان نمی‌شود؛ نه به نحو ملک شدید و نه به نحو ملک ضعیف ـ حتّی علی فرض این‌که شدت و ضعف را در ملک بپذیریم ـ .

بررسی استدلال حضرت امام قدس سره

در بررسی کلام مرحوم امام می‌گوییم: استدلال اوّل ایشان که فرمودند در فهم عرف و ارتکاز عقلاء، حق با ملک دوگانگی داشته و جوهراً با هم تفاوت دارند، این کلام را فی‌الجمله می‌پذیریم، امّا ظاهر استدلال دوم ایشان قابل تصدیق نیست و در حقیقت ایشان فقط ادعا کردند که حق، ملک ضعیف نیست ولی استدلالی برای آن ذکر نکردند، در حالی که قائلین به قول دوم می‌گویند حق، ملک ضعیف است. لذا علی فرض این‌که بپذیریم ملکیت عنوانی اشتداد پذیر است، مانعی ندارد حق، مرتبه‌ی ضعیفی از ملک باشد و مثلاً از ملکیتی که قابلیت اسقاط را دارد تعبیر به حق کنیم.

بنابراین این کلام مرحوم امام که می‌فرمایند علاوه بر اشکال اوّل، اشکال دیگری هم بر قول دوم وارد است، تمام نیست و ایشان فقط یک دلیل در ردّ قول دوم اقامه کرده‌اند.

[3. حق، ملک و سلطنت به یک معناست

با ردّ نظریه‌ی اوّل که حق را به معنای سلطنت می‌دانست و هم‌چنین ردّ نظریه‌ی دوم که بیان می‌کرد حق، مرتبه‌ای ضعیفه از ملک است، جواب نظریه‌ی سوم هم روشن می‌شود.]

4. نظریه‌ی محقق اصفهانی قدس سره: (حق در هر جایی، معنای خاصی دارد)

محقق اصفهانی قدس سره در تبیین حقیقت حق می‌فرمایند: آن‌چه به نظر من أرجح است و کسی را پیدا نکردم که صریحاً با آن موافقت کرده باشد، این است که بگوییم: حق در هر موردی اعتبار خاصی است که اثر مخصوصی دارد، به عبارت دیگر مفهوم حق در هر جایی متفاوت با مورد دیگر است ـ بلا تشبیه مانند نظر اشعریون درباره‌ی وجود ـ مثلاً حق التولیة یعنی اعتبار ولایت برای متولّی که براساس آن در وقف تصرّف کند، حق النظارة یعنی اعتبار کون الشخص ناظراً، حق الرهانة یعنی اعتبار کون العین وثیقةً که شخص می‌تواند براساس آن، عند الامتناع استیفاء دین کند و ... که در این موارد این اعتبارات با یکدیگر متفاوت و متباین هستند و اضافه‌ی حق به این اعتبارات، اضافه‌ی بیانیه است [البته در مثل حق تحجیر یعنی حق مسبّب از تحجیر، و اعتبار خاصّ در مورد آن یعنی این‌که تحجیر کننده أولی به تملّک أرض نسبت به غیر خودش است و نیز حق اختصاص در خمر متّخذ برای تخلیل، همان اعتبار اختصاص خمر به شخصی که قبلاً مالک بوده است.]

سپس محقق اصفهانی می‌فرماید: بله، شارع در بعضی موارد حق مانند حق شفعه، حق خیار و ... اعتبار سلطنت هم کرده است؛ یعنی اعتبار حق در این موارد عین اعتبار سلطنت است. بنابراین حق در هر موردی، اعتباری متباین با مورد دیگر است نه این‌که مجعول واحدی باشد که مشترک بین موارد است.

مناقشه در کلام محقق اصفهانی قدس سره

در ردّ کلام محقق اصفهانی می‌گوییم: اگر مقصودتان این است که حق مشترک لفظی محض است به این معنا که مفهوم مشترکی در بین موارد حق وجود ندارد ـ مانند وجود در نظر اشعری ـ این کلام قابل پذیرش نیست؛ زیرا همان‌طور که بیان کردیم ملاک در مفاهیم اعتباری، فهم عرف و ارتکازات عقلاء است و فهم عرف و ارتکاز عقلاء این است که در تمام موارد اطلاق حق، معنای مشترکی وجود دارد، البته این موارد با هم ممیزاتی هم دارند، ولی این ممیزات باعث تباین بین موارد حق نمی‌شود، کما این‌که مفاهیمی مانند انسان، فرس و غنم که در جنس حیوانیت مشترک هستند، هر کدام فصل و ممیزاتی دارند که غیر از دیگری است و آن‌ها را از یکدیگر متمایز می‌کند. به عبارت دیگر حق، مفهومی است به منزله‌ی جنس ـ البته نمی‌گوییم خود جنس تا اشکال شود این‌ها اعتباری هستند ـ که مشترک در بین تمام موارد استعمال حق است و هر حقی فصل جداگانه‌ای از حق دیگر دارد که این حقوق را از یکدیگر متمایز می‌کند. بنابراین ظاهر کلام محقق اصفهانی قدس سره که این مقدار اشتراک مفهومی را انکار می‌کند، خلاف فهم عرف و ارتکاز عقلاء است ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه دوازدهم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
بهترينِ مردمان
امام سجّاد علیه السّلام: مردمان زمان غيبت كه به امامت او (مهدى) معتقد و منتظر ظهورش باشند، بهترينِ مردمان هستند ؛ زيرا خداوند به اندازه‌اى به آنان فهم و خِرد و شناخت داده كه غيبت در نزد آنها به منزله مشاهده است و مردم آن زمان را مانند كسانى كه در مقابل پيامبر صلى‌الله‌عليه‌و‌آله به جهاد پرداخته باشند، قرار داده است.
الاحتجاج : ج ۲ ص ۱۵۴ ح ۱۸۸
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1396 Qommpth.ir All Rights Reserved