پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 22 آذر 1396
  • 2017 Dec 13
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 1323
دیروز: 1864
ماه جاری: 25553
امسال: 262766
کل: 834640
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 16/7/1392 - 14:46
کد درس: 232 تعداد بازدید: 984 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات درس خارج اصول
حضرت آیت اللّه سیّد محمّدرضا مدرّسی طباطبایی یزدی دامت برکاته
دوره‌ی دوم ـ سال دهم ـ سال تحصیلی 93ـ92
جلسه ششم – یکشنبه 7/7/92

بیان دوم

مرحوم شیخ بیان دیگری در لزوم احتیاط در اقل و اکثر ارتباطی تحت عنوان «إن قلت» مطرح کرده‌اند و سپس بدان پاسخ داده‌اند، امّا برخی آن بیان را اخذ کرده‌اند و به عنوان یک وجه برای عدم جریان برائت و لزوم احتیاط تثبیت نموده‌اند و پاسخ شیخ را نپذیرفته‌اند. خلاصه‌ی آن بیان از این قرار است:

گاهی مولا که به معجون و مرکّبی امر می‌کند، در حقیقت غرض اصلی او تحقّق یک عنوان است که باید محقّق بشود و گاهی نیز امر به مرکّبی می‌کند ولی می‌دانیم دارای غرض معیّنی است. تفاوت صورت اوّل با دوم در این است که در صورت اوّل در حقیقت همان عنوان تحت امر رفته است، به خلاف صورت دوم که غرض مولا تحت امر نرفته است و همان مرکّب تحت امر رفته است، إلا اینکه می‌دانیم شارع امر را روی مرکّب آورده است تا آن غرض محقّق شود.

به عنوان مثال، ممکن است مولایی امر به معجونی کند که عنوان مسهلیت صفرا را محقّق می‌کند و در حقیقت امر به تحقّق مسهلیت صفراست، و گاهی امر به معجونی کرده است ولی می‌دانیم غرض او از این امر، تنها مسهلیت صفراست و امر به مرکّب مذکور برای تحقّق این غرض است. در چنین مواردی عقل حکم به لزوم احتیاط عند‌الشکّ در مقدار ترکیب مرکّب می‌کند؛ بدین معنا که اگر مکلّف شک کند که مولا امر به معجون 5 یا 6 جزئی کرده است، عقل حکم می‌کند باید کاری کرد که یقیناً آن عنوان یا غرض محقّق شود؛ یعنی باید احتیاط کرد.

بنابراین اگر امر به مرکّب به مثابه امر به یک عنوان باشد یا امر به مرکّب همراه علم به غرض مولا از امر به مرکّب باشد و شک کنیم مرکّب مذکور أقل است یا اکثر، به حکم عقل احتیاط لازم است؛ زیرا از مصادیق شکّ در محصّل است.

و از آنجا که طبق مسلک فرقه‌ی حقّه‌ی محقّه افعال خداوند متعال معلّل به اغراض است و ذات حضرت حق جلّ و علا از فعل لغو دور است، احکام خداوند تابع ملاکاتی است که آن ملاکات، اغراض جعل احکام است و خداوند حکمی بدون ملاک و غرض ندارد.

حال که همه‌ی احکام دارای غرض است، از آنجا که می‌دانیم هرگاه غرض مولا معلوم باشد و در تحصیل آن غرض شک شود باید احتیاط کرد، در نتیجه در تمام موارد شکّ در اقل و اکثر باید احتیاط شود؛ زیرا در واقع به شکّ در محصّل باز می‌گردد که مجرای احتیاط می‌باشد.

در میان شیعه این عبارت معروف است که «الواجبات الشرعیة الطاف فی الواجبات العقلیة». معنای آن این است که هر حکم لازم الامتثالی مصداقی از لطف است، و لطف و رحمت از صفات قطعیه‌ی پروردگار است، چنان‌که خداوند فرموده است: (کَتَبَ عَلی نَفسِهِ الرَّحمَة)؛ یعنی خداوند متعال با بندگانش چنان رفتار می‌کند که هر آنچه موجب قرب بندگان به او و بُعد آنها نسبت به دوزخ است انجام می‌دهد، مانند ارسال انبیاء و إنزال کتب و نصب امام. البته این لطف، مادامی است که به حدّ الجاء نرسد و مخالف غرض تکمیل اختیاری انسان نباشد. این لطف مقتضای حکم عقل و نقل است و از مصادیق این لطف، واجبات و محرّمات است؛ مثلاً خداوند متعال که نماز را واجب کرده است به خاطر آن است که نماز مقرّب بندگان به خداوند است و اینکه کذب را حرام کرده است به علت مبعّد بودن اجتناب از آن، از دوزخ است. لذا گفته شده است: «الواجبات الشرعیة الطاف فی الواجبات العقلیة».

برخی از کسانی که قائل به برائت عقلیه هستند با این اشکال شیخ تسلیم شده‌اند و احتیاط را در اقل و اکثر پذیرفته‌اند.

پاسخ شیخ انصاری رحمه الله به بیان مذکور

شیخ ابتدا پاسخ شبه جدلی مطرح کرده‌اند و فرموده‌اند: در اصول باید مسائل به ‌گونه‌ای مطرح شود که  بر اساس مبانی مختلف پاسخ‌گو باشد، در حالی ‌که بیان مذکور در مقابل اشعری‌ها فایده‌ای ندارد؛ زیرا مبنی بر آن است که افعال خداوند معلّل به اغراض است و اشعری مسلک‌ها این مبنا را قبول ندارند.

روشن است که این پاسخ شبه جدلی است؛ زیرا ما به دنبال کشف واقعیات هستیم و واقع آن است که احکام خداوند معلّل به اغراض هستند. البته اغراض پرودگار همچون اغراض انسان‌ها نیست، که در مباحث کلام و فلسفه تبیین شده است.

امّا پاسخ دیگر شیخ آن است که:

مکلّف نمی‌تواند علم به تحصیل غرض پیدا کند، حتی اگر اکثر را اتیان کند؛ زیرا باید بر عمل مکلّف امتثال صادق گردد و از جمله‌ی آنچه که در تحقّق امتثال معتبر است قصد و وجه عمل است و حداقل آن است که احتمال دخالت قصد وجه در تحقّق غرض وجود دارد، در حالی‌ که مکلّف نمی‌تواند قصد وجه را در اتیان اکثر انجام دهد؛ به دلیل آنکه فرض آن است که مکلّف یا مرجع او فحص کرده‌اند و به دلیل معتبری که دالّ بر وجوب جزء زائد باشد دست نیافته‌اند و لذا مکلّفی که جزء زائد را می‌آورد نمی‌تواند اکثر را لوجوبه اتیان کند؛ زیرا اگر به ضرس قاطع قصد وجوب کند مرتکب تشریع حرام شده است و اگر با صرف احتمال وجوب، آن را بیاورد در واقع قصد وجه نکرده است.

پس مکلّف نمی‌تواند علم به تحصیل غرض مولا حاصل کند، لامحاله باید تحصیل غرض مولا را کنار بگذارد و متعلّق تکلیف را اتیان کند و متعلّق تکلیف به اقلّ واجب و اکثر مشکوک منحل می‌شود و اقل را اتیان می‌کند و در اکثر برائت جاری می‌کند ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه ششم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
تاثیر عالمان و حاكمان
رسول اکرم (ص) فرمود: دو گروه از امّت من اگر صالح شوند، امّتم صالح مى ‏شوند و اگر فاسد شوند، امّتم فاسد مى‏ شوند: عالمان و حاكمان.
خصال، ص 37
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1396 Qommpth.ir All Rights Reserved