پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 5 تير 1398
  • 2019 Jun 26
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 482
دیروز: 2809
ماه جاری: 10813
امسال: 212341
کل: 1833753
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 19/2/1398 - 09:15
کد درس: 1218 تعداد بازدید: 60 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات دروس خارج فقه
حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی (دامت برکاته)
سال تحصیلی 97-1396
جلسه هفتاد و چهارم؛ شنبه 12/12/1396

کلام محقق اصفهانی قدس سره در حکم تأجیل بالزیادة به حسب ادلهٔ خاصه

محقق اصفهانی قدس سره در ادامه، حکم تأجیل بالزیادة از حیث ادلة خاصه‌ای که مربوط به مورد می‌باشد را بررسی می‌کند و می‌فرماید: آنچه از ادلة خاصه که مرحوم شیخ قدس سره در ما نحن فیه ذکر کردند، سه دلیل است؛ دلیل اوّل روایاتی که در شأن نزول آیة شریفة «أحل الله البیع و حرّم الربا» وارد شده است. دلیل دوم صحیحة محمد بن مسلم و حلبی. دلیل سوم أخبار کثیره‌ای که در مورد حِیَل تخلّص از ربا وارد شده است. محقق اصفهانی قدس سره اقتضای هر یک از این ادله را به صورت جداگانه بررسی می‌کند.

1. اقتضای روایاتی که در شأن نزول کریمة «أحل الله البیع و حرّم الربا» وارد شده است

مرحوم شیخ قدس سره فرمودند شأن نزول کریمة «أحل الله البیع و حرّم الربا» در مورد اعراب جاهلی است که چیزی را مدت‌دار فروخته و وقتی زمان حلول أجل فرا می‌رسید، مشتری از فروشنده درخواست تأجیل دین در مقابل زیادت ثمن می‌کرد و فروشنده هم قبول می‌کرد و وقتی به آنها گفته شد این کار رباست، گفتند: بیع و ربا هیچ فرقی با هم ندارند. در اینجا آیة شریفه نازل شد و بیان کرد این کار ربا است و خداوند ربا را حرام و بیع را حلال فرموده است.

محقق اصفهانی قدس سره می‌گوید شأن نزول مذکور دلالتی بر حرمت زیادت به سبب شرط در ضمن خود عقد بیع ندارد؛ مثلاً اگر بایع گفته باشد این کتاب را به صد هزار تومان یک ماهه فروختم و می‌توانی تا دو ماه تأخیر بیندازی به شرط اینکه پنجاه هزار تومان اضافه بدهی، این دیگر مشمول شأن نزول آیة شریفه نیست؛ زیرا در آیة شریفه، تقابل بین بیع و ربا قرار داده شده است (أحلّ الله البیع و حرّم الربا) امّا در فرض مذکور که شرط زیادت در ضمن خود عقد بیع ذکر شده است، تقابل بین «بیعِ بلاشرط زیاده» و «بیعِ به شرط زیاده» است که چنین تقابلی مشمول کریمه نیست. به تعبیر دیگر اگر خداوند متعال می‌خواست بفرماید چنین بیعی باطل است باید در آیة شریفه تقابل را بین «بیع بدون شرط تأجیل» و «بیع با شرط تأجیل» قرار می‌داد و می‌فرمود بیع بدون شرط تأجیل بالزیادة درست اما بیع با شرط تأجیل بالزیاده باطل است، در حالی که خداوند متعال تقابل را بین بیع و ربا قرار داده است.

محقق اصفهانی قدس سره در ادامه یک «فتدبّر» دارند که ظاهراً اشاره به این است که چرا ربا را مختصّ به زیادتِ بعد از بیع می‌کنید و چه دلیلی دارید که بر زیادت در بیع، اطلاق ربا نمی‌شود؟ بلکه این زیادت هم ربا است و عرف فرقی نمی‌گذارد بین صورتی که ابتدا بیع تثبیت شود و سپس به نحو مقابله و یا در ضمن عقد دیگر، در مقابل فلان مبلغ مثلاً یک ماه تأخیر بیندازند و بین اینکه در ضمن همان عقد اول شرط کند که طرف مقابل اگر خواست می‌تواند تأخیر بیندازد به شرط اینکه فلان مبلغ اضافه برگرداند.

به نظر می‌آید «فتدبّر» محقق اصفهانی قدس سره در اینجا، أدق از توضیحی باشد که إرائه داده‌اند. به هر حال این استدلال چندان مهم نیست و مهم استدلال بعدی است.

2. اقتضای صحیحة محمد بن مسلم و حلبی

دلیل دوم شیخ قدس سره تمسّک به صحیحة محمد بن مسلم و حلبی است که حضرت فرمودند پرداخت زودتر از موعد بخشی از بدهی به شرط تأخیر الباقی مانعی ندارد، مادامی که بیشتر از رأس المال نگیرد.

محقق اصفهانی قدس سره می‌فرماید: قول حضرت در این صحیحه که فرمودند «مَا لَمْ يَزْدَدْ عَلَى رَأْسِ مَالِهِ شَيْئاً يَقُولُ اللَّهُ‏ فَلَكُمْ رُؤُسُ أَمْوالِكُمْ لا تَظْلِمُونَ وَ لا تُظْلَمُونَ»، کأنّ به منزلة علّتی است که ربای محرّم دائر مدار آن است و با توجه به این مطلب می‌فرمایند:

این علّت در عقد قرض و نیز در عقد بیع بعد از تثبیت آن وجود دارد؛ زیرا در قرض، مُقرِض فقط به اندازة رأس المال طلبکار است و هر چیز دیگری که به آن اضافه شود ـ فرقی نمی‌کند چه زیادة عینیه باشد و چه زیادة حکمیه ـ زائد بر رأس المال بوده و در نتیجه مصداق «تَظْلِمُونَ» است. همچنین در عقد بیع بعد از اینکه بیع تمام و تثبیت شد و مشتری بدهکار به بایع شد، اگر بایع عقد دیگری با او ببندد یا با او چنین مقاوله کند که با تأجیل آنچه به واسطة بیع به ذمة تو آمده موافقم به شرط اینکه فلان مبلغ اضافه بدهی، این هم زیادة بر رأس المال بوده و خلاف آیة شریفة «فَلَكُمْ رُؤُسُ أَمْوالِكُمْ لا تَظْلِمُونَ وَ لا تُظْلَمُونَ» می‌باشد.

امّا در غیرِ عقد قرض اگر تأجیل بالزیادة در ضمن همان عقد اوّل شرط شود، اینجا دیگر چیزی به رأس المال بایع اضافه نمی‌شود؛ زیرا رأس المال بایع در بیع، آن چیزی است که به عنوان بدل و عوض مبیع واقع می‌شود، و فرقی هم نمی‌کند چه آن عوض به عنوان مقابله باشد و چه به عنوان شرط باشد. محقق اصفهانی در ضمن مثالی، مقصود خود را چنین تثبیت می‌کند که اگر کسی کتابش را به دو درهم بفروشد، رأس المال فروشنده همان دو درهم است و اگر کتابش را به یک درهم بفروشد به شرط اینکه مشتری لباسش را به یک درهم بدوزد، در اینجا رأس المال بایع یک درهم است به اضافة دوختن لباس به یک درهم و فرقی بین این دو وجود ندارد.

محقق اصفهانی قدس سره بیش از این نفرمودند، منتها می‌خواهند این مطلب را بگویند که اگر کسی کتابش را به یک درهم بفروشد به شرط اینکه مشتری یک ماه بعد لباسش را به یک درهم بدوزد، رأس المال او یک درهم است به اضافة دوخت لباس به یک درهم تا ماه بعد و کسی نمی‌تواند بگوید این رباست. حال اگر شرط دوخت لباس را بیندازد و بگوید کتابم را فروختم به یک درهم و اگر خواستی می‌توانی یک ماه تأخیر بیندازی به شرط اینکه یک درهم اضافه بدهی، در اینجا رأس المال او «یک درهم است نقداً و شرط یک درهم دیگر در ماه بعد در صورت تأخیر» و این زیادت موجب ربا نیست؛ زیرا رأس المال کسی که چیزی را می‌فروشد، بدل مبیع است با شرطش و فرقی نمی‌کند بین اینکه بدل مبیع، یک درهم نقد و خیاطت ثوب تا ماه بعد به یک درهم باشد و یا اینکه بدل مبیع، یک درهم نقد و یک درهم تا ماه بعد باشد در صورت تأخیر. و همان‌طور که در فرض اوّل توهم ربا نمی‌شود، در این فرض هم توهم ربا نمی‌شود؛ چراکه رأس المال، کل آن چیزی است که بدل مبیع قرار داده شده است؛ یعنی یک درهم نقد به اضافة اشتراط یک درهم دیگر در صورت تأخیر ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه هفتاد و چهارم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
بهار زندگى
امام على عليه السلام: ارزش چهار چيز را جز چهار گروه نمى‌شناسند: [ارزش] جوانى را جز پيران نمى‌شناسند؛ [ارزش] آرامش (آسايش) را جز گرفتاران نمى‌شناسند؛ [ارزش] سلامت را جز بيماران نمى‌شناسند، و [ارزش] زندگى را جز مُردگان نمى‌دانند.
المواعظ العدديّة، ۲۱۸
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1397 Qommpth.ir All Rights Reserved