پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 28 اسفند 1397
  • 2019 Mar 19
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 2750
دیروز: 3204
ماه جاری: 70297
امسال: 647619
کل: 1618600
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 18/12/1397 - 16:50
کد درس: 1189 تعداد بازدید: 25 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات دروس خارج فقه
حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی (دامت برکاته)
سال تحصیلی 98-1397

جلسه شصت و دوم؛ شنبه 13/11/1397

شبههٔ نهم: إبداع نظریهٔ ولایت فقیه در کمتر از دو قرن سابق

شبهه دیگری بر نظریة ولایت فقیه ذکر شده که در حقیقت خواسته­اند این نظریه را استبعاد کنند و آن اینکه گفته­اند: کمتر از دو قرن پیش برای نخستین بار مرحوم ملا احمد نراقی رحمه الله معروف به فاضل کاشانی که معاصر فتحعلی شاه قاجار بود، شاید به خاطر حمایت و پشتیبانی از پادشاه وقت، به ابتکار این مطلب پرداخت. تا آنجا که می‌گوید: به هر حال ایشان اولین کسی بوده که مدعی شده ­است فقیه به دلیل نیابت و وراثت از پیامبر صلّی الله علیه وآله و امام علیه السلام، عیناً همان حقوق و امتیازات را دارا می­باشد.

عدّة دیگر نیز این شبهه را ذکر کرده­اند و حتّی برخی گفته­اند این نظریه، إبداع السید الامام قدس سره است.

پاسخ به شبههٔ نهم: ریشه‌دار بودن نظریهٔ ولایت فقیه در کلام قدمای فقهاء تا معاصرین

[با اندک تتبّعی در کلمات اعلام فقهاء معلوم می­شود که مبدِع نظریة ولایت فقیه، مرحوم نراقی رحمه الله

نبوده، بلکه این نظریه در کلمات قدمای فقهای شیعه تا معاصرین وجود دارد و به آن ملتزم بوده و هستند.] لذا برای پاسخ به این شبهه باید کلمات أعلام فقهاء را دربارة ولایت فقیه ذکر کنیم. این کلمات را می‌توان در دو قسم ذکر کرد؛ قسم اوّل کلماتی که همراه با استدلال بر مطلب هستند و قسم دوم کلماتی که به صورت فتوا ذکر شده و مشتمل بر استدلال نیست؛ زیرا همان‌طور که می­دانید قدمای فقهاء از شیخ صدوق و شیخ مفید قدس سرهما گرفته تا ابی الصلاح و ابن زهره قدس سرهما و نظیر این بزرگان، بیشتر فتاوی خود را ذکر می‌کردند و کمتر متعرّض استدلال بر آنها می‌شدند. بنابراین ما در اینجا در دو مرحله این کلمات را ذکر می‌کنیم، ابتدا کلمات أعلامی را ذکر می­کنیم که همراه با استدلال بر مطلب است و در ادامه کلماتی را که به صورت فتواست ذکر می­کنیم.

الف: کلمات بعض اعلام در نظریهٔ ولایت فقیه که مشتمل بر استدلال است
1. عبارت فاضل مقداد رحمه الله در التنقیح الرائع

فاضل مقداد رحمه الله که متوفّای سال 826 ه‍ ق‌ است و چندین قرن قبل از مرحوم نراقی رحمه الله (متوفّای 1245 ه‍ ق) بوده، در التنقیح الرائع که شرح مختصرالنافع محقق حلّی قدس سره است، در توضیح عبارت محقّق که فرموده «و كذا قيل: يقيم الفقهاء الحدود في زمان الغيبة إذا أمنوا، و يجب على الناس مساعدتهم» می­فرماید:

 «القائل هو الشيخان، و كذا قال سلار ما لم يكن قتلا أو جرحا، و منع منه ابن إدريس، قال: هو رواية شاذة. و اختار العلامة قول الشيخين محتجا بأن تعطيل الحدود يفضي الى ارتكاب المحارم و انتشار المفاسد و ذلك مطلوب الترك في نظر الشرع، و بما رواه عمرو بن حنظلة عن الصادق علیه السلام في حديث طويل يقول فيه: ينظران الى من كان منكم ممن قد روى حديثنا و نظر في حلالنا و حرامنا و عرف أحكامنا فليرضوا به حكما فاني قد جعلته عليكم حاكما، فإذا حكم بحكمنا فلم يقبله منه فإنما استخف بحكم اللّه و علينا رد و الراد علينا راد على اللّه تعالى و هو على حد الشرك باللّه»

قائل این قول که «فقهاء در زمان غیبت، حدود را اقامه می‌کنند هرگاه در أمان باشند و بر مردم هم مساعدت آنها واجب است»، شیخین یعنی شیخ مفید و شیخ طوسی قدس سرهما هستند. جناب سلّار رحمه الله نیز چنین گفته است البته مادامی که این حدّ، قتل یا جرح نباشد. امّا ابن ادریس رحمه الله از این قول منع کرده و گفته آن روایت، شاذ است.

مرحوم علامه قدس سره نیز قول شیخین را انتخاب کرده و چنین بر آن احتجاج کرده که «تعطیل کردن حدود، منجرّ به ارتکاب محارم و انتشار مفاسد می­شود، در حالی که این موارد در نظر شارع مطلوب الترک هستند. و نیز احتجاج کرده به مقبولهٔ عمر بن حنظلة که حضرت فرمودند «إنِّی قَدْ جَعَلْتُهُ عَلَیْکُمُ حَاکِماً».

«و هذا تؤيده العمومات و النظر: أما العمومات فقوله صلّی الله علیه وآله: العلماء ورثة الأنبياء، و معلوم أنهم لم يرثوا من المال شيئا فيكون وراثتهم العلم أو الحكم. و الأول تعريف المعرف فيكون المراد هو الثاني، و هو المطلوب. و قوله صلّی الله علیه وآله: علماء أمتي كأنبياء بني إسرائيل. و معلوم أن أنبياء بني إسرائيل لهم اقامة الحدود. و أما النظر فهو أن المقتضي لإقامة الحد قائم في صورتي حضور الامام و غيبته و ليست الحكمة عائدة إلى مقيمه قطعا، فتكون عائدة إلى مستحقه أو الى نوع المكلفين. و على التقديرين لا بد من إقامتها مطلقا»

قول مختار علامه قدس سره به وسیلهٔ عمومات و نظر (یعنی اعتبار) تأیید می‌شود. مقصود از عمومات، قول پیامبر اکرم صلّی الله علیه وآله است که فرمودند: «اَلْعُلَمَاءُ وَرَثَةُ الْأنْبِیَاء» و معلوم است که أنبیاء، مال را به إرث نمی‌گذارند؛ پس وراثت از آن­ها در علم یا حکم می­باشد و از آنجا که اگر مقصود وراثت در علم باشد،‌ لازمه‌اش آن است که معرَّف دوباره تعریف شده باشد و آنچه را که شناخته شده­ دوباره بشناسد، لذا معلوم می­شود مقصود، وراثت در حکم است؛ یعنی ولایت در اجرای حدود و تعزیرات، نه خصوص قضاوت.

یکی دیگر از عمومات، قول حضرت صلّی الله علیه وآله است که فرمودند: «علماء أمتی کأنبیاء بنی إسرائیل» و معلوم است که أنبیاء بنی إسرائیل، ولایت بر اقامهٔ حدود داشته‌اند.

امّا از حیث نظر و اعتبار می‌گوییم: مقتضای اقامهٔ حدود، در حال حضور و غیبت امام علیه السلام وجود دارد و اقامهٔ حدّ قطعاً فایده­ای برای اقامه کنندة حدّ یعنی امام معصوم علیه السلام ندارد تا بگویید در صورت غیبت امام، دیگر حدود نباید اجراء شود؛ بلکه حکمت و فایده اقامهٔ حدود، عائد به مستحقّ حدّ است (که مثلاً پاک می‌شود و نیز تکرار نمی‌کند) یا عائد به نوع مکلّفین یعنی جامعه است و بنابر هر دو تقدیر، چاره­ای جز اقامهٔ حدود مطلقاً نیست.

همان­طور که ملاحظه فرمودید فاضل مقداد رحمه الله که حدود چهارصد سال قبل از فاضل کاشانی رحمه الله بوده، به مثل همان ادلّه­ای که بعداً مرحوم نراقی رحمه الله تمسک کرده، استدلال کرده و ولایت را برای فقیه اثبات کرده است. علاوه آنکه استدلال بر ولایت فقیه در حدود را با تمسک به مقبولة عمر بن حنظله از علامه حلّی قدس سره نیز نقل می‌کند. بنابراین نظریة ولایت فقیه، چیزی نیست که مرحوم نراقی رحمه الله مبدِع آن باشد و قدمای از فقهاء متعرّض آن نشده­ باشند.

2. عبارت محقق کرکی رحمه الله در جامع المقاصد و الرسائل

فقیه دیگری که متعرض نظریة ولایت فقیه و استدلال بر آن شده، محقق کرکی رحمه الله (متوفای 940 ه‍ ق) است. ایشان در جامع المقاصد در بحث این‌که آیا نماز جمعه در عصر غیبت جایز است و یا جایز نیست، در مورد نائب عام می­فرمایند:

«و العام غير متوقّف على نصب المكلّفين، لأنّهم عليهم السّلام قد نصبوا نائبا على وجه العموم، لقول الصّادق عليه السّلام في مقبول عمر بن حنظلة: فإنّي قد جعلته عليكم حاكما»

یعنی نیابت عامّه، احتیاج به نصب مکلّفین ندارد؛ زیرا ائمه علیهم السلام نائبی را به نحو عموم نصب کرده­اند، به جهت قول امام صادق علیه السلام در مقبولة عمر بن حنظلة که فرمودند: «فإنّی قد جعلته علیکم حاکماً» ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه شصت و دوم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
فضیلت ماه رجب
پيامبر خدا (ص): بدانيد كه رجب، ماه اَصَمّ خداست و ماه بزرگى است وبراى اين، آن را «اَصَم» ناميده‌اند كه حرمت و فضيلت هيچ ماهى نزد خداوند تبارك و تعالى به اندازه آن نيست .
ثواب الأعمال، ص ۷۸، ح ۴
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1397 Qommpth.ir All Rights Reserved