پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 30 مرداد 1397
  • 2018 Aug 21
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 1303
دیروز: 1179
ماه جاری: 43092
امسال: 253921
کل: 1224902
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 10/5/1397 - 12:14
کد درس: 1127 تعداد بازدید: 29 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات دروس خارج فقه
حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی (دامت برکاته)
سال تحصیلی 97-1396
جلسة شصت و پنجم؛ یک‌شنبه 15/11/1396

کلام حضرت امام قدس سره در تقسیم ربا از حیث جریان حیل تخلّص از ربا

همان‌طور که بیان کردیم مرحوم امام قدس سره ربا را به دو قسم ربای معاوضی و ربای قرضی تقسیم کردند و خود ربای معاوضی را نیز دو قسم کردند [که در مجموع سه قسم می‌شود. ایشان در یک تقسیم‌بندی جدید، اقسام ثلاثة ربا را تحت دو قسم جمع می‌کنند:] قسمی که عرفاً، عقلائاً و ـ به حسب بعض تعابیرشان ـ واقعاً رباست و قسمی که عرفاً، عقلائاً و واقعاً ربا نیست، بلکه فقط تسمیتاً رباست.

قسمی که عرفاً، عقلائاً و واقعاً رباست؛ همان ربای قرضی و نیز قسم دوم ربای معاوضی است؛ یعنی مثلینی که تفاوت در قیمت و صفات ندارند و با تفاضل معامله شوند؛ مثلاً یک کیلو گندم با دو کیلو از همان گندم مبادله شود که یک کیلو گندم، ثمنش یک کیلو گندم است و یک کیلوی مازاد، ظلم است و همان‌طور که روایت می‌فرمود، چنین شخصی مانند سفیه معامله کرده است. مثال دیگر اینکه دو درهم بدهد و یک درهم با همان وزن و خصوصیات بگیرد یا اینکه یک کیلو شیر گوسفند بدهد در مقابل بیشتر یا کمتر از یک کیلو از همان شیر؛ چنین معاملاتی نه تنها شرعاً ربا هستند، بلکه عقلائاً و عرفاً هم ربا هستند و زیاده‌ای که در معامله واقع می‌شود موجب ظلم، فساد، تزلزل سوق و غیر آن از مفاسدی است که علماء اقتصاد ذکر کرده‌اند.

قسم دوم که تسمیتاً رباست ولی عرفاً، عقلائاً و واقعاً ربا نیست، همان قسم اول ربای معاوضی است که بین مثلین، تفاضل در قیمت باشد؛ مثلاً قیمت یک کیلو برنج عنبربو مساوی با قیمت دو کیلو برنج به تعبیر ایشان شنبه باشد، یا مثلاً قیمت یک کیلو برنج اعلای ایرانی برابر با دو کیلو برنج پاکستانی باشد. حال اگر یک کیلو برنج خوب را با دو کیلو برنج ردیء مبادله کنند، فقط تسمیتاً ربا می‌باشد؛ چراکه قیمت و ارزش دو متاع مساوی است و فقط حجم یکی بیشتر است.

امّا اینکه ربا بودن چنین معامله‌ای صِرف تسمیه است و عرفاً، عقلائاً و واقعاً ربا نیست، به این خاطر است که نفع و زیادتی به کسی که اضافه می‌گیرد نمی‌رسد، مگر زیادت حجمی؛ مثلاً کسی که در مقابل یک کیلو برنج ایرانی دو کیلو برنج پاکستانی می‌گیرد، چیز اضافه‌ای نصیبش نمی‌شود و علی الفرض قیمت و ارزش آنها مساوی است، در حالی که ملاک و معیار ربا، نفع و زیادت قیمی و تجاری است، و زیادت حجمیه ملاک برای نفع و زیادت در تجارت نیست، لذا اگر کسی دو دینار بدهد و یک دینار ارزشمند بگیرد که قیمت آنها در بازار مساوی باشد، چنین زیاده‌ای را عقلاء و عرف ربا نمی‌دانند.

مرحوم امام قدس سره بعد از اینکه دو قسم ربا را توضیح دادند، می‌فرمایند: ربا حتّی در آن جایی که عرفاً، عقلائاً و واقعاً زیادت نیست و در نتیجه ظلم و فساد هم نیست باز هم حرام می‌باشد، امّا نکتة حرام بودن این قسم معلوم نیست و لعل ملاک آن خارج از فهم عقلاء باشد و فقط تعبّد است.

ایشان در ادامه می‌فرمایند: حیل تخلّص از ربا که در روایات بیان شده، عمدتاً مربوط به قسم دوم است که تسمیتاً رباست؛ یعنی از لحاظ قیمت و ارزش مساوی هستند و فقط از لحاظ حجم تفاوت دارند. شارع مقدس فرموده مبادلة این قسم باید مثلاً بمثلٍ باشد، و چون مفاسد مذکور بر چنین معامله‌ای مترتب نیست، شارع مقدس برای اینکه مسلمین در حرام نیفتند خود حیلی را برای تخلّص از ربا قرار داده است، امّا قسم اوّل ـ یعنی ربای قرضی و مثلینی که در قیمت و صفات واحد باشند و با تفاضل معامله شوند ـ که عرفاً و عقلائاً رباست، تمام مفاسدی که ذکر شد بر آن مترتب است؛ یعنی ظلم، فساد اموال، تزلزل سوق، منع از اصطناع معروف و سایر مفاسد. و این مفاسد، اموری واقعی هستند که با حیلی که در روایات آمده نمی‌توان حقیقت آنها را از بین برد که دیگر ظلم، فساد، مانع از اصطناع معروف و... نباشد، لذا حیلی که در روایات ذکر شده، مختص قسم دوم است که ربای عرفی نیست و امّا این حیل در قسم اوّل که عرفاً، عقلائاً و واقعاً رباست، جاری نیستند [و فقط در بعض اخبار ذکر شده که در قسم اوّل هم حیل تخلّص از ربا کارایی دارد که این اخبار سنداً و متناً قابل مناقشه هستند و یا اینکه قابل جمع با سایر روایات هستند به گونه‌ای که مستلزم جریان این حیل در قسم اوّل نباشد] و اگر سند یا دلالت این روایات مناقشه نداشته باشد، باید بگوییم این روایات مجعول هستند؛ زیرا مخالف کتاب و سنت مستفیضه هستند و آنچه که مخالف کتاب و سنت باشد، زخرف و باطل است و معصوم علیه السّلام آن را نفرموده است، در نتیجه باید این روایات را کنار بگذاریم ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه شصت و ششم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
اصلاح جامعه
امر به معروف و نهى از منكر راه و روش پيامبران و شيوه صالحان است و واجب بزرگ است كه واجبات ديگر با آن بر پا مى‌شوند، راه ها امن مى‌گردد و درآمدها حلال مى‌شود وحقوق پايمال شده، به صاحبانش برمى‌گردد، زمين آباد مى‌شود و (بدون ظلم) حق ازدشمنان گرفته مى‌شود و كارها سامان مى‌پذيرد.
كافى، ج 5، ص 56، ح 1
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1397 Qommpth.ir All Rights Reserved