پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 24 آبان 1397
  • 2018 Nov 15
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 583
دیروز: 1467
ماه جاری: 36956
امسال: 397977
کل: 1368958
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 9/4/1397 - 14:58
کد درس: 1100 تعداد بازدید: 298 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات دروس خارج فقه
حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی (دامت برکاته)
سال تحصیلی 95-1394
جلسه‌ی نود و سوم؛ ‌یک‌شنبه 8/3/1395

مسأله‌ی دوم بیع فضولی: (باع الفضولی للمالک مع سبق منعٍ منه)

اگر یادتان باشد مرحوم شیخ فرمودند در بحث فضولی، سه مسأله مطرح است؛ مسأله‌ی اوّل این‌که «باع الفضولی للمالک من دون سبق منعٍ منه». مسأله‌ی دوم این‌که «باع الفضولی للمالک مع سبق منعٍ منه» و مسأله‌ی سوم این‌که «باع الفضولی لنفسه». مسأله‌ی اوّل به نحو مبسوط بررسی شد و با روشن شدن حکم این مسأله‌‌، حکم مسأله‌ی دوم هم حل می‌شود.

مرحوم شیخ قدس سره ابتدا سابقه‌ای تاریخی از فتاوای علماء را ذکر کرده و می‌فرماید: مشهور، صحّت بیع فضولی با سبق منع است. سپس می‌فرمایند: از فخر المحققین قدس سره حکایت شده که بعض مجوّزین فضولی، عدم سبق نهی مالک را معتبر دانسته‌اند. هم‌چنین علامه قدس سره کلامی در تذکره دارند که اشاره به این مطلب دارد؛ مرحوم علامه قدس سره نبوی «أيّما عبدٍ تزوّج بغير إذن مولاه فهو عاهر؛ هر عبدی که بدون إذن مولایش ازدواج کند، عاهر و زانی است»‌ را بعد از این‌که گفته سندش ضعیف است، حمل بر صورتی کرده که عبد بعد از منع و کراهتِ مولا، نکاح را انجام داده باشد که در این صورت نکاح باطل است، و ظاهراً فرقی از این جهت بین نکاح و غیر نکاح وجود ندارد. پس این کلام علامه اشعاری دارد به این‌که بیع فضولی اگر مسبوق به منعِ مالک باشد، باطل است و قابلیت تصحیح با لحوق اجازه را ندارد.

هم‌چنین محقق ثانی قدس سره صاحب جامع المقاصد عبارتی دارند که شاید این قول از آن استفاده شود. ایشان فرموده است احتمال دارد بیعِ غاصبِ فضولی کلاً باطل باشد؛ زیرا قرینه‌ای وجود دارد که مغصوبٌ‌منه راضی به بیعِ غاصب نیست و آن قرینه همان غصب است، و چون بیعِ غاصب خصوصیتی ندارد، لذا هر جا بیع فضولی همراه با عدم رضایت مالک باشد، باطل است.

ادله‌ی قائلین به بطلان بیع فضولی در مساله‌ی دوم

عرض می‌کنیم آن‌چه در مجموع کلمات فقهاء به عنوان دلیل بر بطلان بیع فضولی در صورت سبق منع مالک بیان شده، سه وجه است که دو وجه در کلمات مرحوم شیخ قدس سره آمده و یک وجه هم در کلمات بعض دیگر.

وجه اوّل و مناقشه‌ی در آن

حاصل وجه اوّل این است که ادله‌ی مثبته‌ی فضولی، شامل صورت منع مالک نمی‌شود؛ مثلاً در روایت عروه‌ی بارقی پیامبر اکرم صلّی الله علیه وآله نهی از معامله به نحو دیگر نکردند و فقط به عروه فرمودند یک اضحیه بخر، لذا این روایت شامل صورت منع مالک نمی‌شود، در نتیجه نمی‌‌توان گفت عقد فضولی با لحوق اجازه تصحیح می‌شود.

همان‌طور که مرحوم شیخ قدس سره فرموده‌اند، این استدلال ضعیف است و جواب‌های متعددی می‌توان به آن داد. جواب اوّل این‌که ادله‌ی تصحیح بیع فضولی منحصر در روایت عروه‌ی بارقی نیست و اصلاً مستند ما، روایت عروه‌ی بارقی نبود با آن سند ضعیف و احتمالاتی که در دلالت آن وجود داشت. فرضاً هم این روایت مستند باشد، احد ادله‌ی فضولی بود و بقیه‌ی عمومات و اطلاقات مانند «احل الله البیع»، «اوفوا بالعقود» کافی در تصحیح بیع فضولی است، ولو به ضمیمه‌ی سیره‌ی عقلاء؛ چراکه عقلاء بیع را بعد از اجازه، منتسب به مالک می‌دانند، لذا عمومات و اطلاقات شامل آن می‌شود.

جواب دوم شیخ قدس سره این‌که صحیحه‌ی محمد بن قیس که درباره‌ی این بود که فرزند مولا ولیده‌ی پدرش را فضولتاً فروخته بود و بعداً مولا اقامه‌ی دعوا کرده بود که «باع ولیدتی بغیر إذنی» و حضرت حکم کردند که مولای اول، کنیز و فرزندش را بگیرد و به مولای دوم هم راهی یاد دادند تا مولای اول بیع را اجازه کند، حضرت در این روایت ترک استفصال کردند و نپرسیدند آیا مولای اول قبلاً فرزندش را نهی کرده بود یا نه؟ بنابراین چون حضرت ترک استفصال کردند، معلوم می‌شود بیع فضولی حتی در صورت سبق منع مالک، با اجازه‌ی لاحقه قابل تصحیح است.

امّا این جواب شیخ قدس سره ظاهراً ناتمام است؛ زیرا از سیاق کلام و این‌که مولای ولیده در مقام اقامه‌ی دعوا بود و می‌خواست تمام مطلب را ذکر کند، استفاده می‌شود نهی سابق موجود نبوده است؛ زیرا اگر مولا فرزند خود را نهی کرده بود، در مقام اقامه‌ی دعوا آن را ذکر می‌کرد و مثلاً می‌گفت بیع باطل است چون «باع ولیدتی بغیر إذنی بل مع نهیی». بنابراین شمول صحیحه‌ی محمد بن قیس نسبت به صورت سبق منع، قابل تأمل است ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه نود و سوّم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
پایه و استواری دین
پيامبر خدا (ص): پايه و بنيان دين، معرفت به خدا، يقين و عقل سودمند، يعنى عقلِ بازدارنده از گناهان است.
كنز العمّال، ج3 ص381 ح7047
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1397 Qommpth.ir All Rights Reserved