پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 27 آبان 1397
  • 2018 Nov 18
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 2007
دیروز: 2486
ماه جاری: 42869
امسال: 403890
کل: 1374871
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 9/4/1397 - 14:48
کد درس: 1098 تعداد بازدید: 289 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات دروس خارج فقه
حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی (دامت برکاته)
سال تحصیلی 95-1394
جلسه‌ی نود و یکم؛ ‌‌دوشنبه 3/3/1395

3. روایت محمد بن القاسم بن الفضیل:

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ الْبَرْقِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ بْنِ الْفُضَيْلِ‏ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ‏ الْأَوَّلَ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ اشْتَرَى مِنِ امْرَأَةٍ مِنْ‏ آلِ‏ فُلَانٍ‏ بَعْضَ قَطَائِعِهِمْ وَ كَتَبَ عَلَيْهَا كِتَاباً بِأَنَّهَا قَدْ قَبَضَتِ الْمَالَ وَ لَمْ تَقْبِضْهُ فَيُعْطِيهَا الْمَالَ أَمْ يَمْنَعُهَا؟ قَالَ: قُلْ‏ لَهُ لِيَمْنَعْهَا أَشَدَّ الْمَنْعِ فَإِنَّهَا بَاعَتْهُ مَا لَمْ تَمْلِكْهُ.

وَ رَوَاهُ الْكُلَيْنِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَى علیه السلام ‏ وَ ذَكَرَ مِثْلَهُ.

شیخ طوسی قدس سره این روایت را با سند صحیح خود از احمد بن محمد بن عیسی ثقه نقل می‌کند. پدر ایشان یعنی محمد بن عیسی هم شاید قابل اعتماد باشد هرچند لفظ ثقهٌ در مورد ایشان به کار نرفته، امّا گفته‌اند «شیخ القمیین و وجه الاشاعره». محمد بن خالد البرقی هم ظاهراً قابل توثیق است. محمد بن القاسم بن الفضیل هم ثقه است، پس سند جناب شیخ طوسی قدس سره به این روایت تمام است. الا این‌که در بعض نسخه‌ها سند به صورت «قاسم بن محمد عن محمد بن القاسم» است که مراد از قاسم بن محمد، قاسم بن محمد الجوهری است که توثیق ندارد، از این جهت از لحاظ سند مشکل داریم.

محمد بن القاسم بن الفضیل می‌گوید از امام کاظم علیه السلام سوال پرسیدم در مورد مردی که از زنی از آل فلان ـ احتمالاً بنی عباس ـ‌ چند قطعه زمین خریده است و سندی هم نوشته که آن زن ثمن را قبض کرده است در حالی که ثمن را قبض نکرده، آیا مال را به او بدهد یا این‌که از آن منع کند؟ حضرت فرمودند: به او بگو ثمن را از آن زن منع کند به نحو شدید، همانا آن زن فروخته چیزی را که مالک نبوده است.

مخالفین بیع فضولی به ذیل این روایت که می‌فرماید «فَإِنَّهَا بَاعَتْهُ مَا لَمْ تَمْلِكْهُ» تمسک کرده‌ و گفته‌اند چون فضولی نیز «باع ما لم تملکه» پس بیعش باطل است.

مناقشه در استدلال به روایت محمد بن القاسم بن الفضیل

این روایت ربطی به صحت بیع فضولی بعد از لحوق اجازه‌ی مالک ندارد؛ زیرا بحث بر سر این بوده که زنی از بنی عباس یا نظیر آن‌ها، قطعاتی از زمین را غصب کرده بود و بعداً می‌خواهد آن را بفروشد که حضرت می‌فرمایند «فَإِنَّهَا بَاعَتْهُ مَا لَمْ تَمْلِكْهُ؛ چیزی را که مالک نبوده فروخته است»، و سوال محمد بن القاسم هم از جهت صحت یا بطلان بیع نبوده، گرچه فی‌‌الجمله از آن استفاده می‌شود که بیع باطل است، ولی سؤال اصلی این بوده که آیا ثمن را به او تحویل دهد یا ندهد؛ چون آن زن فی‌الواقع ثمن را تحویل نگرفته بود که حضرت در جواب فرمودند ثمن را تحویل ندهد.

بنابراین نهایت دلالت روایت آن است کسی که چیزی را فضولتاً می‌فروشد، استحقاق قبض ثمن را ندارد، و این مطلبی است که همه قبول دارند؛ زیرا حتّی موافقین فضولی نمی‌گویند قبل از اجازه مالک، نقل و انتقال محقق می‌شود و فضولی استحقاق قبض ثمن را دارد، بلکه قائل هستند وقتی مالک بیع را اجازه کرد، نقل و انتقال محقق می‌شود. بنابراین این روایت دلالتی بر بطلان بیع فضولی حتی با لحوق اجازه ندارد. جواب‌های دیگری هم در این‌جا وجود دارد از جمله این‌که فرضاً بپذیریم این روایت اطلاق داشته باشد، امّا مانعی ندارد آن را با روایات مجوزه تخصیص بزنیم، لاسیما در صورتی که باع الفضولی للمالک.

مرحوم شیخ در ادامه توقیع جناب صفار را پاسخ می‌دهند که قبلاً در ضمن مطالبشان جواب استدلال به این روایت را مطرح کرده بودند و در این‌جا دوباره یکی از آن جواب‌ها را تکرار می‌کنند که دیگر نیازی به ذکر آن نبود.

دلیل سوم: تمسّک به اجماع بر بطلان بیع فضولی

دلیل دیگری که مرحوم شیخ از قبل قائلین به بطلان عقد فضولی اقامه می‌کند، ادعای اجماع بر بطلان عقد فضولی حتّی در صورت الحاق اجازه‌ی مالک است. مرحوم شیخ قدس سره می‌فرماید: این اجماع را شیخ طوسی قدس سره در الخلاف ادعا کرده، هرچند اعتراف کرده است که مذهب قومی از اصحاب ما، صحت بیع فضولی است، سپس چنین عذر آورده که خلاف این قوم چندان مهم نیست و لطمه‌ای به انعقاد اجماع نمی‌زند ...

براي دريافت متن کامل جلسه نود و یکم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
پایه و استواری دین
پيامبر خدا (ص): پايه و بنيان دين، معرفت به خدا، يقين و عقل سودمند، يعنى عقلِ بازدارنده از گناهان است.
كنز العمّال، ج3 ص381 ح7047
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1397 Qommpth.ir All Rights Reserved