پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 27 آبان 1397
  • 2018 Nov 18
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 2064
دیروز: 2486
ماه جاری: 42926
امسال: 403947
کل: 1374928
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 29/3/1397 - 14:41
کد درس: 1086 تعداد بازدید: 235 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات دروس خارج فقه
حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی (دامت برکاته)
سال تحصیلی 97-1396
جلسة شصتم؛ ‌شنبه 7/11/1396

نقد و بررسی استدلال حضرت امام قدس سره به صحیحهٔ رفاعة بن موسی

تمام محل بحث در این صحیحه آن است که عبارت «إِلَّا أَنْ تَشْتَرِيَ مِنْهُمْ مَعَهَا ثَوْباً أَوْ مَتَاعاً» به چه معنا است؟ آیا این عبارت اطلاق دارد که بیع عبد آبق همراه با ضمیمه مطلقاً جایز است ـ چه این ضمیمه برای خود بایع باشد و چه برای فرد ثالث باشد؛ چه بایع مأذون از جانب آن شخص باشد و چه فضولی باشد ـ و یا اینکه چنین اطلاقی ندارد؟

مرحوم امام قدس سره در مورد قسمت اوّل فرمودند که اطلاق روایت، شامل صورت إذن و وکالت بایع در بیع می‌شود، خدمت ایشان می‌گوییم:

همان‌طور که خود شما توجه داشتید امّا آن را نپذیرفتید، به نظر می‌آید مراد از عبارت «إِلَّا أَنْ تَشْتَرِيَ مِنْهُمْ مَعَهَا ثَوْباً أَوْ مَتَاعاً» این باشد که مشتری، دو چیز را از بایعی که مالک است بخرد، امّا روایت مبارکه اطلاقی نسبت به وکیل از دو نفر در فروش دو متاع ندارد؛ یعنی جایی که معلوم باشد دو معامله است؛ یکی مربوط به مالک جاریة آبقه و یکی مربوط به مالک ضمیمه و ظاهراً روایت این صورت را شامل نمی‌شود. بله، اگر هر دو موکّل تصریح کرده باشند که وکیل می‌تواند مجموع بما هما مجموع را بفروشد [یا وکالت اطلاق داشته باشد و صورت بیع مجموع را هم شامل شود]، در این صورت مانعی ندارد که وکیل با صفقة واحده هر دو متاع را بفروشد و خود مالکین، متصدی تقسیم ثمن شوند، امّا اگر بایع چنین وکالتی نداشته باشد بلکه صرفاً وکیل در بیع باشد، در این صورت بیع صحیح نیست.

بنابراین این مقدار را قبول داریم که اگر کسی مأذون از طرف دو مالک باشد که مجموع بما هو مجموع را با صفقة واحده بفروشد، مانعی ندارد.

اما اینکه مرحوم امام قدس سره فرمودند اطلاق روایت حتّی شامل صورتی می‌شود که بایع فضولتاً مبیع دیگری را به عبد آبق ضمیمه کند و با صفقة واحده بفروشد می‌گوییم: حقیقت آن است که فهم عرفی از این صحیحه آن است که باید معاملة واحده‌ای باشد که حداقل در حین معامله و یا در حین اجازه، اشکالی در صحّت آن وجود نداشته باشد؛ یعنی مستلزم بیع عبد آبق بدون ضمیمه نباشد. به تعبیر دیگر قبول داریم که در مرحلة انشاء، عبد آبق نباید بدون ضمیمه فروخته شود و انشاء باید بر روی عبد آبق همراه با ضمیمه باشد، اما انشائی که چه بسا خود مُنشئ هم قبول نداشته باشد که ذات اثر است و بلکه فقط إدعائاً آن را ذات اثر می‌داند، عرف چنین انشائی را کافی نمی‌داند و عرفاً چنین چیزی از روایت فهمیده نمی‌شود. فرضاً وقتی فضولی به رجای اینکه مالک اجازه بدهد، انشاء واحد بر عبد آبق خود و فلان متاعِ مالک می‌کند که احتمال می‌دهد مالک اجازه کند و احتمال هم می‌دهد اجازه نکند و حتّی ممکن است یقین داشته باشد که مالک اجازه نمی‌کند، آیا در چنین مواردی می‌توان گفت به صرف انشاء بیع، عرفاً «إِلَّا أَنْ تَشْتَرِيَ مِنْهُمْ مَعَهَا ثَوْباً أَوْ مَتَاعاً» صادق است، خصوصاً در صورتی که بایع علم داشته باشد مالک اجازه نمی‌کند؟!

البته حضرت امام قدس سره خود توجه به این مطلب دارند ولی آن را نمی‌پذیرند و می‌فرمایند: «ادعای انصراف روایت به بیع ناقل، بر عهدة مدعی آن است» و ما واقعاً این ادعا را بر عهده می‌گیریم و می‌گوییم فهم عرفی از روایت آن است که باید اشترائی باشد که تمام شرایط صحّت برای هر دو مبیع وجود داشته باشد، و نهایت چیزی که تنزّل کنیم، صورتی است که بعداً مالک اجازه کند و الا اگر مالک اجازه نکند خصوصاً در صورتی که بایع علم داشته باشد که مالک اجازه نمی‌کند، نمی‌توان ملتزم شد این موارد مشمول اطلاق روایت است.

امّا اینکه محقق ایروانی و حضرت امام قدس سرهما در تحلیل حکم به صحت چنین فرمودند: آنچه در دست بایع و فوقش مشتری است، إنشاء بیع است، ولی ترتیب اثر بر عقد در اختیار آن‌ها نیست و مربوط به عقلاء و شارع است. به تعبیر دیگر آنچه در اختیار متبایعین می‌باشد، این است که إنشاء را همراه با ضمیمه انجام دهند و این عقلاء و شارع هستند که در جایی ترتیب اثر می‌دهند ـ مانند جایی که مالک اجازه کند ـ و در جایی ترتیب اثر نمی‌دهند و این ربطی به متبایعین ندارد. خدمت این دو بزرگوار عرض می‌کنیم:

وقتی شارع مقدس نهی از فروش عبد آبق بدون ضمیمه کرده است، به این معناست که متعاقدین هم نباید انشاء بیعی کنند که عبد آبق بدون ضمیمه باشد. و ترتیب اثر در نزد عقلاء و شارع هرچند در اختیار متبایعین نیست، ولی ترتیب اثر بین متبایعین باید وجود داشته باشد. به تعبیر دیگر همان‌طور که قبلاً اشاره کردیم، در [هر عقدی از جمله] بیع، یک اعتباری از ناحیة عقلاء وجود دارد، یک اعتباری از شارع وجود دارد و یک اعتباری از ناحیة خود متعاقدین است که این شیء برای طرف مقابل باشد در برابر فلان عوض. وقتی شارع مقدس می‌فرماید مثلاً بیع عبد آبق بدون ضمیمه را انجام ندهید، به این معناست ـ البته با صرف نظر از اعتبار عقلاء ـ که حتی این اعتبار را پیش خودتان هم انجام ندهید، البته انجام ندادن تکلیفی مراد نیست بلکه به این معناست که اگر انجام بدهید، غیر نافذ است و اثری بر آن مترتب نمی‌شود ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه شصتم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
پایه و استواری دین
پيامبر خدا (ص): پايه و بنيان دين، معرفت به خدا، يقين و عقل سودمند، يعنى عقلِ بازدارنده از گناهان است.
كنز العمّال، ج3 ص381 ح7047
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1397 Qommpth.ir All Rights Reserved