پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 29 مهر 1397
  • 2018 Oct 21
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 1487
دیروز: 1766
ماه جاری: 53053
امسال: 357548
کل: 1328529
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 1/11/1396 - 15:45
کد درس: 1047 تعداد بازدید: 530 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات دروس خارج فقه
حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی (دامت برکاته)
سال تحصیلی 97-1396
جلسه بیست و دوم؛ شنبه 13/8/1396

وجه رجوع مغرور به غارّ: «اقوائیت سبب نسبت به مباشر» و مناقشة شیخ قدس سره در آن

خلاصة نظر مختار این شد که مدرک قاعدة غرور به عنوان یک قاعدة کلّیه، چیزی به‌جز سیرة عقلاء نیست و روایاتی که در این زمینه وارد شده، امضای همان سیرة عقلاست منتها در محدودة خاص. پس در آن مقداری که از ادله ثابت باشد شارع مقدس این سیره را توسعه یا تضییق کرده، بدان ملتزم می‌شویم و در سایر خصوصیات، ملاک همان مقتضای سیرة عقلائیه است. همچنین بیان کردیم وجه اینکه عقلاء غارّ را ضامن می‌دانند، این است که غارّ را سبب تلف یا ضرر می‌دانند و چون سبب در این موارد اقوای از مباشر می‌باشد، لذا ضمان بر عهدة اوست.

مرحوم شیخ قدس سره بعداً اشکالی در این وجه مطرح می‌کنند ـ که برخی از اعلام معاصرین نیز این اشکال را پذیرفته‌اند ـ و می‌فرمایند: این چنین نیست که قوت سبب نسبت به مباشر، دلیل [مستقلّی برای] رجوع مغرور به غارّ ‌باشد، مگر در جایی که سبب به گونه‌ای باشد که عرفاً تلف مستند به او باشد، مانند «مکرِه، بادی که موجب سرایت آتش شود و آفتابی که موجب ذوب شدن و ریختن روغن شود و...» که در این موارد، فقط به سبب رجوع می‌شود و اصلاً نمی‌توان به مباشر ـ یعنی مکرَه، باد و آفتاب ـ رجوع کرد؛ مثلاً اگر کسی آتشی را در معرض باد روشن کند و بداند باد موجب سرایت آتش به مزرعة دیگران می‌شود، در اینجا عقلاء فقط به سبب مراجعه می‌کنند. یا اگر ظالمی کسی را اکراه کند که اگر دیوار خانة ‌دیگری را خراب نکند، آسیب جانی به او وارد می‌کند و مکرَه هم برای در امان ماندن از شرّ ظالم، دیوار خانة دیگری را خراب کند، در اینجا هم ظاهر آن است که فقهاء قبول دارند نمی‌توان به مکرَه رجوع کرد و فقط به مکرِه رجوع می‌شود؛ چراکه در این موارد، سبب اقوای از مباشر است [به گونه‌ای که عرفاً تلف مستند به سبب است].

مثال دیگر اینکه شخصی آلت قتاله‌ای را به دست مجنونی بدهد و او را هدایت به قتل فرد نائمی کند و مجنون هم آن فرد را به قتل برساند، عقلاء در چنین جایی فقط رجوع به سبب می‌کنند و مباشر ـ یعنی مجنون ـ را اصلاً ضامن نمی‌دانند.

بنابراین در مواردی که سبب، اقوای از مباشر باشد به گونه‌ای که عرفاً تلف مستند به سبب باشد، عقلاء می‌گویند فقط می‌توان به سبب مراجعه کرد و مباشر اصلاً ضامن نیست، در حالی که مقتضای قاعدة غرور ـ هم به تصریح بعض روایات و هم فتاوی فقهاء ـ آن است که مالک می‌تواند مستقیماً به مباشر یعنی مشتری رجوع کند و زیادة عینیه را از او بگیرد. پس معلوم می‌شود وجه ضمان غارّ، اقوائیت سبب نسبت به مباشر نیست.

پاسخ به اشکال شیخ قدس سره

حقیقت آن است که فاعل مباشر بر دو دسته است: گاهی مباشر اصلاً قابلیت رجوع را ندارد، مانند باد که موجب سرایت آتش به مزرعة دیگران شود، یا خود آتش، مجنون و یا صبیّ غیر ممیز. [در این موارد کلام شیخ قدس سره را می‌پذیریم که اصلاً به مباشر رجوع نمی‌شود]. امّا گاهی مباشر، قابل مراجعه است مانند همان مثال مکرَه که مرحوم شیخ آن را از مواردی دانستند که اصلاً نمی‌شود به مباشر رجوع کرد. امّا خدمت ایشان عرض می‌کنیم:

اولاً: اکراه و غرور با یکدیگر فرق دارد؛ زیرا مکرَه هر چند توجه و اراده دارد، امّا اراده‌اش مقهور است و چاره‌ای جز انجام آن عمل ندارد و کانّ به منزلة آلت می‌باشد؛ چراکه به هیچ وجه نمی‌تواند تخلف از فعل مورد اکراه کند و تخلف از آن، مساوی با ضرر و یا حداقل خوف عقلائی ایراد ضرر است، برخلاف مغرور که اراده‌اش مضمحل نیست، منتها غارّ به گونه‌ای برای او داعی درست کرده است که مغرور با اراده و توجه، اقدام به آن فعل می‌کند. به هر حال مغرور اگر بخواهد می‌تواند آن فعل را انجام ندهد و ضرری هم بر او وارد نمی‌شود، امّا مکرَه چنین نیست و اگر آن فعل را انجام ندهد، مساوی با ضرر یا حداقل خوف ایراد ضرر است.

پس در مورد مغرور، اراده معنا دارد؛ چراکه غارّ فقط امر را بر او تسویل کرده، امّا در مکرَه، اراده به این معنا وجود ندارد. بنابراین بین اکراه و غرور، تفاوت روشنی وجود دارد و لذا نمی‌توان گفت چون در باب إکراه، مباشر ضامن نیست و اصلاً نمی‌توان به مکرَه رجوع کرد، پس در باب غرور هم نمی‌توان به مغرور رجوع کرد.

ثانیاً: اینکه گفته شد در باب اکراه نمی‌توان به مکرَه رجوع کرد و مستقیماً باید به مکرِه رجوع کرد، می‌گوییم دلیلی بر این مطلب وجود ندارد، بلکه لعلّ کسی بگوید ابتدائاً هم می‌توان به مکرَه رجوع کرد. البته روی این جواب دوم خیلی تأکید نداریم، منتها اگر از جواب اول رفع ید کنیم، می‌توان این جواب را هم بیان کرد ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه بیست و دوّم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
محبت امام حسین (ع)
امام صادق (ع): خداوند، هرگاه خير بنده‌اى را اراده كند، محبّت حسين عليه السّلام و عشق زيارتش را در دل او مى‌افكند؛ و خداوند، بدى هر كس را بخواهد، دشمنى با حسين عليه السّلام و زيارتش را در دل او مى‌افكند.
وسائل الشیعه، ج 10، ص 388
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1397 Qommpth.ir All Rights Reserved