پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 28 دي 1396
  • 2018 Jan 18
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 414
دیروز: 1313
ماه جاری: 31159
امسال: 305117
کل: 876991
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 23/10/1396 - 14:38
کد درس: 1045 تعداد بازدید: 13 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات دروس خارج فقه
حضرت آیت الله سیّد محمّد رضا مدرّسی طباطبایی یزدی (دامت برکاته)
سال تحصیلی 97-1396
جلسة بیستم؛ دوشنبه 8/8/1396

کلام حضرت امام قدس سره در تفاوت قاعدة غرور با دو قاعدة اتلاف و لاضرر

یکی از فقهایی که به خوبی وارد بحث از قاعدة غرور شده و جهات مختلف آن را تبیین کرده، حضرت امام خمینی قدس سره است. مطلب اصلی مرحوم آن است که تصریح می‌کنند قاعدة غرور، غیر از قاعدة اتلاف و قاعدة لاضرر می‌باشد و دلیل هیچ‌یک از این دو قاعده، نمی‌تواند دلیل قاعدة غرور باشد و بلکه قاعدة غرور، قاعدة مستقلی است که ادلة خاص خود را دارد و عمدتاً از بعض روایات و تعلیل در ضمن آنها استفاده می‌شود.

مرحوم امام قدس سره برای اثبات این مطلب، دو دلیل ذکر می‌کنند:

دلیل اوّل حضرت امام قدس سره: غرور رتبتاً و زماناً مقدم بر اتلاف و ضرر است

مرحوم امام می‌فرمایند: «غرور» که موضوع قاعده است، رتبتاً و زماناً مقدم بر اتلاف و ضرر است؛ چراکه ابتدا باید خدعه و فریب محقق شود و بعد از آن اتلاف یا ضرر محقق می‌شود. به تعبیر دیگر، عنوان غرور منطبق بر حیثیتی است که مباین با حیثیت اتلاف و ضرر است. شاهد این مطلب آن است که اگر کسی چیزی را با خدعه و فریب به دیگری بفروشد امّا هنوز آن شیء تلف نشده و ضرر هم متوجه مشتری نباشد، در این صورت قاعدة اتلاف یا لاضرر صادق نیست، در حالی که قاعدة غرور صادق است. بنابراین معلوم می‌شود این حیثیات با هم متباین هستند و در نتیجه دلیل هر یک نمی‌تواند دلیل دیگری باشد؛ چراکه دلیل واحد نمی‌تواند دو قاعده‌ای را که موضوعشان متباین است افاده کند. بله، بعد از اینکه ضرر یا اتلاف محقق شد این دو قاعده هم صدق می‌کند، امّا قبل از تحقق این دو عنوان، دو قاعدة مذکور جاری نیست؛ بر خلاف قاعدة غرور.

نقد و بررسی دلیل اوّل حضرت امام قدس سره

شکی نیست که در بعض موارد، عنوان غرور قبل از عنوان ضرر و اتلاف صادق است، امّا این‌چنین نیست که هر غروری موجب ضمان باشد، بلکه به مناسبات حکم و موضوع و به کمک ارتکازات عقلائیه، «غرور» در جایی صادق است که مستلزم اتلاف و خسارت باشد، و حتی اگر تلف هم محقق شود کافی نیست ـ مگر احیاناً بعض از تلف‌های خاص ـ به عنوان مثال فرض کنید اگر زید به کسی بگوید فلان کالا را بخر و انبار کن و تا سه ماه دیگر قیمت آن مثلاً ده برابر می‌شود و آن شخص هم اعتماداً به قول زید، آن کالا را بخرد و انبار کند، امّا اتفاقاً به سبب صاعقه یا سیلی تمام آن کالا تلف شود و بعد از سه ماه هم قیمت سوقیة آن کالا هیچ تغییری نکند، در اینجا با اینکه غرور و فریب صادق است ـ و حتی چه بسا زید قصد فریب آن شخص را داشته است ـ و تمام آن کالا هم تلف شده است، امّا نمی‌توانیم بگوییم زید ضامن است. بله، در صورتی که مثلاً بعد از گذشت سه ماه قیمت سوقیة آن کالا کاهش یابد، در اینجا می‌توان گفت غارّ، موجب خسارت مغرور شده و ضامن ما به التفاوت می‌باشد، امّا اگر قیمت هیچ تغییری نکرد و ضرری متوجه آن شخص نشد ـ البته با احتساب هزینة حمل و نقل و... ـ نمی‌توان گفت غارّ ضامن است.

پس در حقیقت غروری موجب ضمان است که منجر به اتلاف شود و غارّ نسبت به مغرور متلِف باشد و لو بالتسبیب و عرف در چنین جایی اتلاف را مستند به مباشر نمی‌داند بلکه مستند به غارّ می‌داند؛ زیرا سببیّت غارّ عقلائاً اقواست. بنابراین مانعی ندارد که مستند قاعدة غرور در جایی که قائل به آن هستیم، همان مستند قاعدة اتلاف باشد. به تعبیر دیگر، در جایی غارّ ضامن است که فعل او مصداقی از مصادیق اتلاف باشد.

دلیل دوم حضرت امام قدس سره و مناقشه در آن

دلیل دیگر حضرت امام قدس سره آن است که فرضاً تسامح کنیم در اینکه نسبت قاعدة غرور با قاعدة لاضرر و اتلاف، تباین باشد، امّا لااقل نسبت بین این‌ها عموم من وجه است و چون عامین من وجه دو نقطة افتراق دارند ـ یعنی در بعض موارد، غرور صادق است امّا اتلاف یا ضرر صادق نیست و نیز در بعضی جاها اتلاف یا ضرر صادق است امّا غرور صادق نیست ـ لذا طبیعی است که دلیل قاعدة غرور، نمی‌تواند همان دلیل قاعدة لاضرر و اتلاف باشد.

جواب وجه دوم امام قدس سره از ما ذکرنا روشن می‌شود؛ زیرا بیان کردیم قاعدة غرور در لباب، همراه اتلاف یا ضرر است، لذا نسبت بین آنها عموم من وجه نیست. بله قبول داریم که عنوان غرور با عنوان اتلاف و ضرر عامین من وجه هستند، امّا غروری موجب ضمان غارّ و جواز رجوع به او می‌شود که مصداقی از مصادیق اتلاف یا ضرر باشد، پس نسبت بین آن‌ها عموم مطلق است از نظر صدق؛ به این معنا که هر جا غرور مورد نظر صدق بکند، اتلاف یا ضرر صادق است، هرچند ممکن است اگر غرور نبود، قاعدة اتلاف یا نفی ضرر کاربرد نداشته باشد و اگر قاعدة اتلاف یا نفی ضرر کاربرد دارد، به خاطر صدق غرور همراه آن است، لذا مانعی ندارد که دلیل قاعدة غرور، همان دلیل قاعدة اتلاف یا لا ضرر باشد.

به تعبیر دیگر قاعدة غرور، دقیقاً همان قاعدة اتلاف نیست، بلکه چه بسا مواردی وجود داشته باشد که قاعدة اتلاف صرف نظر از غرور صادق نباشد امّا ضمان با فرض غرور وجود داشته باشد. البته غرور به تنهایی و بدون اینکه اتلاف یا ضرری وجود داشته باشد، موجب ضمان نیست ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه بیستم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
عامل قساوت قلب
امام صادق(ع) فرمود: حضرت مسیح(ع) می‌فرمود: در چیزی غیر از ذکر خدا زیاد سخن مگویید، زیرا کسانی که در غیر ذکر خدا زیاده سخن می‌گویند، دل‌های آنها سخت است، اما نمی‌دانند.
کافی، ج2، ص114
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1396 Qommpth.ir All Rights Reserved