پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 30 آبان 1396
  • 2017 Nov 21
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 1527
دیروز: 1586
ماه جاری: 33202
امسال: 237106
کل: 808980
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 30/5/1396 - 13:38
کد درس: 1008 تعداد بازدید: 150 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات درس خارج اصول
حضرت آیت الله سیّد محمّدرضا مدرّسی طباطبایی یزدی دامت برکاته
دوره دوم ـ سال سیزدهم ـ جلسه 79 ـ ‌دوشنبه 21/1/96

مفتوح بودن باب اجتهاد

معنای اجتهاد، لغتاً و اصطلاحاً از حیث فعل و نیز از حیث ملکه روشن شد. قبل از آنکه وارد بحث بعدی شویم، مناسب است در اینجا بحثی را استطراداً طرح کنیم.

طبق آنچه که گفتیم، اجتهاد یعنی استنباط احکام شرعی فرعی از مدارک آن، اعم از کتاب و سنت و اجماع و عقل. و این کار اختصاص به کسی دون دیگری ندارد؛ زن یا مرد، بالغ یا طفل، جوان یا پیر می‌تواند مجتهد باشد. اشخاصی که در قرون سابقه بودند می‌توانستند مجتهد باشند، افرادی که در این زمان هم هستند می‌توانند مجتهد باشند. به تعبیر دیگر می‌توان گفت باب اجتهاد بر همه باز است و اختصاص به فردی دون دیگری و زمانی دون زمانی ندارد. البته اگر ابزار اجتهاد را داشته باشند.

از اینجا معلوم می‌شود سخنی که در میان عامه معروف شده است و تقریباً به طور کامل جا افتاده است که در این زمان، اجتهاد ممکن نیست و باب اجتهاد منسد است، حرف بی‌ربط و بی‌پایه‌ای است و هیچ دلیلی و حتی شبه دلیلی خصوصاً به نحوی که در میان عامه رایج است، بر این مطلب نمی‌توان اقامه کرد. عامه می‌گویند در زمان ما فقط مجتهدین منتسب، می‌توانند وجود داشته باشند. «مجتهد منتسب» یعنی مجتهدی که در درون یک مذهب می‌تواند اجتهاد کند؛ یعنی مجتهد، یکی از مذاهب معروف و چارچوب آن را می‌پذیرد و در درون آن و با معیارهای آن مکتب می‌تواند اجتهاد کند، وگرنه مجتهد مطلق و غیر منتسب، در این زمان‌ها وجود ندارد.

این مسئله قضیه‌ای است که عمدتاً منشأ سیاسی دارد. وقتی سردمداران حکومت و وابستگان آنها و چه‌بسا بعض معاریف از علمای آنها دیدند که اختلافی عمیق و تشتتی فوق‌العاده در میان عامة مسلمان‌ها وجود دارد و ضایعات زیادی به دنبال دارد، به فکر افتادند که به نحوی این اختلافات را جمع کنند. عامه قبل از حصر مذاهبشان در مذاهب اربعه، مذاهب متعددی داشتند که برخی معروف‌تر و برخی کمتر معروف بودند. رؤسای فرقه‌ها نیز مختلف بودند، مثل سفیان ثوری، ابن ابی‌لیلی، قتاده و امثال این‌ها که هرکدام برای خودشان رجلی بودند و تبعیتی از دیگری نداشتند. این‌ها از معاریف هستند، غیر معروف هم کثیراًما وجود داشته‌اند. در آن ازمنه، وقتی کسی به منابع قدرت نزدیک‌تر بود یا اینکه شاگردانش نزدیک به قدرت بودند، معمولاً فکر، روش و فقهش حاکمیت بیشتری پیدا می‌کرد.

به هرحال بعض خلفای عباسی از جمله «القادر بالله ابو العباس احمد بن اسحاق بن مقتدر» که بین حدود 380 تا 422 ه.ق خلیفه بود، تصمیم می‌گیرد مذاهب را محدود کند و اختلافات و پراکندگی‌ها را جمع و جور کند. البته در طول تاریخ، حداقل دوبار یا شاید هم بیشتر این حرکت انجام شد، ولی ظاهراً اولین حرکت از سوی او رخ داد که هم‌زمان با اواخر عمر سید مرتضی و اواسط زندگانی شیخ طوسی قدس سرهما بوده است. نقل می‌کنند که خلیفة وقت گفته بود که هرکدام از مذاهب اگر بتوانند فلان مبلغ را ـ مثلاً یک میلیون دینار ـ بدهند، مذهبشان رسمی می‌شود. کسانی که توانستند این مبلغ را جمع کنند، رسمیت پیدا می‌کردند اما آنهایی که نتوانستند یا احیاناً صلاح ندانستند این کار را انجام دهند و این پول را ندادند، رسمیت پیدا نکردند. البته این ظاهر قضیه بوده است و شبهه‌ای نیست که این قضایا و وعده‌ها و پیمان‌ها، مثل پیمان‌های امروز بوده است که در ظاهر چیزی می‌گفتند و حتی اگر طرف دیگر به پیمانش عمل می‌کرد، آنها پایبند نبودند؛ چه بسا پول را می‌گرفتند و چند صباحی مهلتی می‌دادند و بعد هم به روش سابق برمی‌گشتند. ذات آنها بر ظلم و انحراف و دشمنی با اهل بیت علیهم السلام بنا نهاده شده بود، چگونه می‌توانستند شیعه‌ای را که دنبال حق است و آنها را غاصب می‌داند تحمل کنند.

به هرحال این منشأ سیاسی و اجتماعی وجود داشته است و آن را تبلیغ می‌کردند و کم‌کم مسئلة حصر مذهب در مذاهب اربعه را تئوریزه کردند و علمای عامه، کتاب‌ها و رساله‌ها در این باب نوشتند و خواستند این مسئله را مدلل کنند. ولی حقیقت آن است که این‌ها بی‌پایه است و هیچ دلیلی ندارد و واقعاً معنا ندارد که بگوییم مذاهبی که قابل تقلید هستند، فقط مذهب ابوحنیفه، مالک، شافعی و احمد حنبل است.

چگونه این‌ها که بعضاً اواخر قرن دوم ظهور کردند، قولشان حجت باشد و فرضاً کسی که هم‌عصر امام صادق علیه السلام یا قبل از ایشان بوده است، رأیش حجت نباشد؟! به چه دلیل مثلاً تقلید از فقه ابوحنیفه درست باشد اما تقلید از ابن ابی‌لیلی یا سفیان ثوری جایز نباشد؟! یا چرا اگر کسی این زمان پیدا شد که همة منابع و اطلاعات آنها را دارد و کتاب‌های آنها و شاگردانشان را دارد، ولی چیز دیگر می‌فهمد یا اصلاً یقین می‌کند آنها اشتباه کردند، باز هم باید از آنها تقلید کند؟!

جالب آن است که ظاهراً حتی تبعیض در تقلید هم نزد آنها جایز نیست و جایی ندیدم که قائل باشند، بلکه برخی به شکل مطلق گفته‌اند که تبعیض در تقلید نمی‌شود کرد، تا حداقل اگر جایی کسی دید فکرش با ابوحنیفه سازگاری دارد، مذهب حنفی را رعایت کند و در مسئلة دیگر مذهب حنبلی را رعایت کند؛ حتی این مقدار را هم برنمی‌تابند ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه هفتاد و نهم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
پاداش كسي كه گره از كار مؤمني بگشايد چيست؟
امام رضا (ع): هر كه گره از كار مؤمنى بگشايد، خداوند در روز قيامت گره غم از دل او بگشايد.
منتخب ميزان الحكمة،270
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1396 Qommpth.ir All Rights Reserved