پايگاه اطّلاع رساني مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين | qommpth.ir
     
 
فارسي | العربيه | اردو 
 
   
  •  
  • 3 مهر 1396
  • 2017 Sep 25
 
 
   ویژه ها




 
   اوقات شرعي
 
   آمار پایگاه
امروز: 618
دیروز: 1001
ماه جاری: 2800
امسال: 168625
کل: 740499
 
**به پایگاه اطّلاع رسانی مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين (پایگاه انعکاس و انتشار کامل اخبار و آثار حضرت آيت الله سيّد محمّد رضا مدرّسي طباطبايي يزدي دامت برکاته) خوش آمدید.**    بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اِلهى عَظُمَ الْبَلاَّءُ وَبَرِحَ الْخَفاَّءُ وَانْکَشَفَ الْغِطاَّءُ وَانْقَطَعَ الرَّجاَّءُ وَضاقَتِ الاْرْضُ وَمُنِعَتِ السَّماَّءُ واَنْتَ الْمُسْتَعانُ وَاِلَیْکَ الْمُشْتَکى وَعَلَیْکَ الْمُعَوَّلُ فِى الشِّدَّةِ وَالرَّخاَّءِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اُولِى الاْمْرِ الَّذینَ فَرَضْتَ عَلَیْنا طاعَتَهُمْ وَعَرَّفْتَنا بِذلِکَ مَنْزِلَتَهُمْ فَفَرِّجْ عَنا بِحَقِّهِمْ فَرَجاً عاجِلا قَریباً کَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ یا مُحَمَّدُ یا عَلِىُّ یا عَلِىُّ یا مُحَمَّدُ اِکْفِیانى فَاِنَّکُما کافِیانِ وَانْصُرانى فَاِنَّکُما ناصِرانِ یا مَوْلانا یا صاحِبَ الزَّمانِ الْغَوْثَ الْغَوْثَ الْغَوْثَ اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى اَدْرِکْنى السّاعَةَ السّاعَةَ السّاعَةَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ الْعَجَلَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطّاهِرینَ     
تاریخ انتشار: 30/5/1396 - 13:37
کد درس: 1005 تعداد بازدید: 54 تعداد نظرات کاربران: 0  

تقریرات درس خارج اصول
حضرت آیت الله سیّد محمّدرضا مدرّسی طباطبایی یزدی دامت برکاته
دوره دوم ـ سال سیزدهم ـ جلسه 76 ـ ‌سه‌شنبه 15/1/96

محقق قدس سره در کتاب معارج الاصول اجتهاد را این‌چنین معنا کرد: بذل الجهد في استخراج الأحكام الشرعية؛ انجام تلاش در استخراج احکام شرعیه. ایشان جُهد را در معنای اجتهاد اخذ کردند و فقط متعلقش را خاص قرار دادند. در حقیقت ایشان اجتهاد اصطلاحی را همان اجتهاد لغوی معنا کردند، البته در صورتی که متعلق به احکام شرعیه و استخراج احکام شرعیه باشد.

اشکالات بر تعریف محقق قدس سره

مرحوم علامه، تلمیذ محقق قدس سرهما با اینکه به تعریف معارج علم داشته است، در دو کتاب اصولی خود به نام نهایة الوصول الی علم الاصول و مبادئ الوصول الی علم الاصول، اجتهاد را به گونة دیگری تعریف کرده است. در مجموع از کلمات علامه در نهایة استفاده می‌شود که اشکالاتی نسبت به تعریف محقق در ذهنش بوده است، از این جهت تعریف ایشان را تغییر داده است. آنچه که به نظر می‌آید در ذهن علامه یا دیگران بوده که موجب تغییر تعریف شده است، اموری است که عرض می‌کنیم. البته اشکال اول در عبارات علامه قدس سره نیست؛ شاید در کلمات دیگران باشد.

1. تعریف جناب محقق (بذل الجهد فی استخراج الاحکام الشرعیة) شامل عامی هم می‌شود. کسی که درس نخوانده باشد یا اندکی خوانده باشد و ابزار اجتهاد در درستش نباشد، می‌تواند بگوید من امروز تا آن جایی که جان داشتم، تلاش کردم تا حکم نماز را به دست بیاورم؛ یعنی بذل جهد کرده است و به عقیدة خودش استخراج حکم شرعی کرده است، در حالی که این را نمی‌توان اجتهاد نامید. یا کسی که عامی نیست و درس هم خوانده ولی آن ملکه را پیدا نکرده است، تعریف جناب محقق شامل او هم می‌شود، در حالی که معلوم است که کار او اجتهاد نیست؛ اجتهاد برای کسی است که صلاحیت کار را داشته باشد.

2. تعریف جناب محقق، شامل استنباطات قطعیه هم می‌شود. اگر کسی به واسطة تلاش علمی و بحث فقهی توانست نسبت به حکمی به قطع برسد، این تعریف شاملش می‌شود، در حالی که اجتهاد در اصطلاح فقها لااقل در آن زمان این‌چنین نبوده که مربوط به جاهایی باشد که تلاش علمی، مفید قطع باشد. اینکه اشکال دوم وارد است یا نه، بعداً بحث می‌کنیم.

این دو اشکال به عنوان عدم مانعیت اغیار، بر تعریف جناب محقق قدس سره وارد شد.

3. اشکال سومی که از کلمات علامه قدس سره و سیاق عبارات ایشان استفاده می‌شود، این است که جناب محقق قدس سره فرمود: بذل الجهد فی استخراج الاحکام الشرعیة. این تعریف، طبیعی تلاش را شامل می‌شود ولو استفراغ وسع نکرده باشد؛ یعنی تمام قدرتش را صرف نکرده باشد. لذا اگر فی‌الجمله کسی روایتی را دید و گفت: «حکم خدای متعال این است» و بقیة روایات معارض و مخصص و مقیدش را ندید، تعریف فوق شاملش می‌شود؛ چون به هرحال او هم تلاش کرده است. بنابراین بعضی تلاش‌هایی را که نمی‌شود اسمش را اجتهاد گذاشت، شامل می‌شود.

4. این تعریف شامل احکام غیر فرعیة کلّیه هم می‌شود، مگر اینکه با تمحّلی آن را رد کنیم. حکم به اینکه خبر واحد حجت است، یک حکم شرعی است،‌ استنباط هم می‌خواهد و باید بحث کرد. یا اینکه اجماع حجت است، انواع اجماع حجت است، شهرت حجت نیست و... این‌ها همه حکم شرعی است، فرد تلاش می‌کند برای اینکه به این احکام برسد، در حالی که این کار اجتهاد نیست، بلکه این‌ها مقدمات اجتهاد است. اجتهاد مربوط به جایی است که خود حکم فرعی کلّی را بیرون بکشیم، این‌ها ابزار اجتهاد است.

5. ظاهر حکم شرعی، یعنی حکم واقعی که خود شارع بیان کرده است، اما وظیفة عقلی عند فقد بیان حکم شرعی، که آیا عقل قبح عقاب بلا بیان می‌کند یا حکم به احتیاط می‌کند، این‌ها حکم عقلی است و فرض این است که مربوط به جایی است که شارع هیچ بیانی ندارد و فرد می‌خواهد این حکم عقلی را استنباط کند. این‌ کار هم اجتهاد است در حالی که تعریف جناب محقق قدس سره شاملش نمی‌شود، بلکه شامل اصول عملیة شرعیه هم نمی‌شود؛ چون اصول عملیة شرعیه بیان حکم نیست، بیان عذر است؛ «الناس فی سعة ما لا یعلمون»، «رفع ما لا یعلمون» و... این‌ها حکم شرعی نیست مگر با عنایتی، در حالی که جناب محقق فرموده که بذل الجهد فی الاستخراج الحکم الشرعی.

بررسی تعریف مرحوم علامه از اجتهاد

با توجه به این نقوض، علامه تعریف دیگری را ارائه می‌دهد. ممکن است این تعریف در کلمات دیگران هم باشد حتی در اهل تسنن سابق بر علامه یا بعد از علامه. به هرحال علامه در نهایة الوصول الی علم الاصول و مبادئ الوصول الی علم الاصول، این‌چنین تعریف کرده است: استفراغ الوسع فی طلب الظن بشی‏ء من الأحكام الشرعیة بحیث ینتفی اللوم عنه بسبب التقصیر ...
 

براي دريافت متن کامل جلسه هفتاد و ششم  اينـجا را کليک کنيد.

Share
   لطفا دیدگاه خود را بنویسید!
*نام:
ایمیل:
*نظر:
 
   نظرات کاربران
رنگ زمینه:
         
سایز قلم: سرعت:
جهت حرکت: تنظیم حرکت:    
   حدیث هفته
بهترین و بدترین مردم
بدترينِ مردم كسى است كه پی‌جوى عيبهاى مردم باشد و نابيناى عيبهاى خويش.
غرر الحكم، ح ۵۷۳۹
 
ورود کاربران

 

نام کاربري:
رمز عبور:
مرا به خاطر بسپار!

موجودی سبد:
 
   نظر سنجی
دیدگاه شما درباره کیفیّت تدوین و تنظیم تقریرات دروس خارج حضرت آیت الله مدرّسی یزدی دامت برکاته

عالی
خوب
متوسّط

 
   پیوندها
پایگاه‌های خبری 
وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها 
علمی، پژوهشی 
فرهنگی و اطّلاع رسانی 
برخی سایت‌های مذهبی 
روزنامه‌ها 
حوزوی 
مراکز تحقیقاتی 
مراکز و مؤسّسات 
فروشگاه‌های اینترنتی کتاب 
بازرگاني، بانک و بيمه 
موتورهای جستجوگر 
نشریّات و مجلّات 
وبلاگ‌ها 
شبکه‌های اشتراک لینک 
 
   سایر پیوندها










 
 
 
 
 
 
کليّه حقوق مادّي و معنوي اين پايگاه متعلّق به مؤسّسه علمي، پژوهشي، فرهنگي پرتو ثقلين بوده و در جهت ترويج معارف اسلامي هيچ گونه محدوديّتي
نسبت به برداشت مطالب با ذکر منبع وجود ندارد. با معرّفي اين پايگاه به ديگران در اجر معنوي آن سهيم شويد.
® Copyright © 1396 Qommpth.ir All Rights Reserved